فشار خون پایین، که در اصطلاح پزشکی به آن «هیپوتانسیون» گفته میشود، وضعیتی است که فشار خون کمتر از حد نرمال باشد و باعث کاهش جریان خون به اندامهای حیاتی شود. برخلاف فشار خون بالا که بیشتر شناخته شده است، فشار خون پایین ممکن است کمتر به چشم بیاید اما میتواند عوارض جدی و حتی خطرناک ایجاد کند.
در این مقاله، به طور کامل و به زبان ساده به موضوع فشار خون پایین میپردازیم؛ از تعریف، علل، انواع، علائم، تشخیص، درمان و نکات مهم پیشگیری.
فشار خون پایین چیست؟
فشار خون پایین یعنی اینکه فشار سیستولیک کمتر از ۹۰ میلیمتر جیوه و فشار دیاستولیک کمتر از ۶۰ میلیمتر جیوه باشد. این فشار پایین باعث میشود خون به اندازه کافی به قلب، مغز و سایر اعضای بدن نرسد و در نتیجه علائمی مانند سرگیجه و ضعف ایجاد شود.
چگونه فشار خون اندازهگیری میشود؟
فشار خون با دستگاه فشارسنج اندازهگیری میشود و دو عدد نشان داده میشود:
- فشار سیستولیک (عدد بالا): فشار خون هنگام انقباض قلب.
- فشار دیاستولیک (عدد پایین): فشار خون هنگام استراحت قلب بین دو ضربان.
اگر عدد اول کمتر از ۹۰ و عدد دوم کمتر از ۶۰ باشد، فشار خون پایین محسوب میشود.
پیشنهاد چه خبر: بهترین میوه ها برای کاهش فشار خون کدامند؟
علل فشار خون پایین چیست؟
فشار خون پایین میتواند به دلایل مختلفی رخ دهد، از جمله:
- کمآبی بدن: از دست دادن بیش از حد آب بدن به علت تعریق زیاد، اسهال، استفراغ یا کمبود مصرف مایعات.
- مشکلات قلبی: مانند نارسایی قلب، ضربان نامنظم قلب، بیماری عروق کرونر یا مشکلات دریچهای قلب.
- اختلالات هورمونی: مانند کمکاری تیروئید، بیماری آدیسون (نارسایی غدد فوق کلیوی) یا کمبود هورمونهای دیگر.
- داروها: برخی داروهای فشار خون، ضدافسردگیها، داروهای مدر یا برخی داروهای قلبی ممکن است فشار خون را کاهش دهند.
- عفونت شدید (شوک سپتیک): که باعث افت شدید و ناگهانی فشار خون میشود و اورژانس پزشکی است.
- واکنشهای آلرژیک شدید (آنافیلاکسی): که به سرعت باعث کاهش فشار خون میشود.
- افت فشار خون وضعیتی: کاهش فشار خون هنگام ایستادن ناگهانی، که به آن هیپوتانسیون ارتواستاتیک گفته میشود.
- بارداری: تغییرات هورمونی و افزایش حجم خون در بارداری میتواند باعث فشار خون پایین شود.
- سکته مغزی یا آسیبهای مغزی: که میتواند عملکرد سیستم عصبی تنظیم کننده فشار خون را مختل کند.
انواع فشار خون پایین
- فشار خون پایین حاد: افت ناگهانی فشار خون که نیاز به درمان فوری دارد.
- فشار خون پایین مزمن: فشار خون پایین که به مدت طولانی ادامه دارد و ممکن است علائمی ایجاد نکند.
- فشار خون پایین وضعیتی: کاهش فشار خون هنگام تغییر وضعیت بدن، معمولاً از درازکش به ایستاده.
علائم فشار خون پایین
در بسیاری از موارد فشار خون پایین بدون علامت است اما در صورت بروز علائم، ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- سرگیجه، مخصوصاً هنگام ایستادن ناگهانی
- ضعف و خستگی
- سردرد
- تاری دید یا دیدن لکههای سیاه
- حالت تهوع
- تعریق سرد
- تنفس سریع و سطحی
- رنگ پریدگی پوست
- غش یا از دست دادن هوشیاری
پیشنهاد چه خبر: روشهای کاهش فشار خون بالا فوری [میوه و غذاهای مفید]
چگونه فشار خون پایین تشخیص داده میشود؟
برای تشخیص فشار خون پایین، پزشک چندین بار فشار خون را در حالتهای مختلف (نشسته، درازکش و ایستاده) اندازهگیری میکند. همچنین تاریخچه پزشکی و علائم شما بررسی میشود. در صورت نیاز، آزمایش خون، نوار قلب (ECG) و سایر تستها انجام میشود تا علت فشار خون پایین مشخص شود.
عوارض فشار خون پایین
اگر فشار خون پایین کنترل نشود، ممکن است مشکلات زیر رخ دهد:
- سقوط و آسیب در اثر سرگیجه و غش
- نارسایی اعضای حیاتی به دلیل کمبود خونرسانی
- آسیب مغزی در موارد بسیار شدید و طولانی مدت
درمان فشار خون پایین
درمان فشار خون پایین بستگی به علت آن دارد:
- افزایش مصرف مایعات: نوشیدن آب کافی و مایعات الکترولیتی برای پیشگیری از کمآبی.
- تغییر رژیم غذایی: در برخی موارد افزایش مصرف نمک تحت نظر پزشک.
- آموزش تغییر وضعیت: بلند شدن آرام از حالت نشسته یا درازکش.
- استفاده از جورابهای واریس: برای بهبود گردش خون در پاها.
- درمان بیماریهای زمینهای: مانند مشکلات قلبی یا هورمونی.
- دارو درمانی: در صورت نیاز پزشک داروهایی برای افزایش فشار خون تجویز میکند.
توصیهها برای مدیریت فشار خون پایین
- همیشه به آرامی از جا بلند شوید.
- از ایستادن یا نشستن طولانی مدت خودداری کنید.
- ورزشهای سبک و منظم انجام دهید.
- یک بطری آب همراه داشته باشید و به موقع مایعات مصرف کنید.
- از مصرف الکل خودداری کنید.
- در صورت مصرف دارو، با پزشک درباره اثرات جانبی فشار خون پایین صحبت کنید.
پیشنهاد چه خبر: قند خون نرمال در سن 40 تا 60 سالگی
فشار خون پایین در بارداری
فشار خون پایین در بارداری بسیار شایع است و معمولاً ناشی از تغییرات فیزیولوژیکی و هورمونی است. این نوع فشار خون معمولاً موقت بوده و بعد از بارداری برطرف میشود، اما باید تحت نظارت پزشک باشد.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
- اگر فشار خون شما مکرراً کمتر از ۹۰ روی ۶۰ است و علائم آزاردهنده دارد.
- اگر دچار سرگیجه، ضعف، غش یا تنگی نفس شدهاید.
- در صورت کاهش ناگهانی و شدید فشار خون.
- اگر فشار خون پایین با درد قفسه سینه، سردرگمی یا مشکلات تنفسی همراه باشد.
- پرسشهای متداول درباره فشار خون پایین
-
فشار خون پایین چه زمانی خطرناک است؟
وقتی باعث علائم شدید مانند غش یا نارسایی اندامها شود، خطرناک است.
-
آیا فشار خون پایین قابل درمان است؟
بله، با تشخیص علت و درمان مناسب قابل کنترل است.
-
آیا فشار خون پایین میتواند ارثی باشد؟
بله، در برخی افراد فشار خون پایین خانوادگی دیده میشود.
-
آیا ورزش برای فشار خون پایین مفید است؟
بله، ورزشهای سبک و منظم به بهبود گردش خون کمک میکند.
فشار خون پایین یک وضعیت قابل کنترل است که نیاز به شناخت و مراقبت دارد. با رعایت نکات پیشگیری، تغذیه مناسب، تغییر سبک زندگی و درمان بیماریهای زمینهای میتوان علائم را کاهش داد و کیفیت زندگی را بهبود بخشید. اگر هرگونه علامت ناگواری داشتید، حتماً با پزشک مشورت کنید.
