درد عضلانی معمولاً کوفته و منتشر است، با حرکت یا فشار دادن عضله تشدید میشود و طی چند روز استراحت بهبود مییابد؛ اما درد مفصلی دقیقاً در محل اتصال دو استخوان احساس میشود، معمولاً با تورم، سفتی صبحگاهی و محدودیت دامنه حرکتی همراه است و اگر مزمن یا فزاینده باشد، نیاز به بررسی پزشکی دارد.
درد عضلانی معمولاً بهصورت کوفتگی، سفتی یا گرفتگی منتشر در یک گروه عضلانی احساس میشود، با فشار دادن یا کشش عضله تشدید میگردد، اغلب طی ۲۴ تا ۷۲ ساعت پس از فعالیت سنگین اوج میگیرد و معمولاً طی چند روز استراحت بهتدریج بهبود مییابد.
اغلب افراد درد عضلانی را بهصورت کوفتگی عمیق، سنگینی یا گرفتگی توصیف میکنند که در بافت نرم اطراف استخوان و نه دقیقاً در محل مفصل احساس میشود. این درد معمولاً وقتی عضله موردنظر منقبض، کشیده یا لمس میشود تشدید میگردد و در حالت استراحت کامل معمولاً کاهش محسوسی پیدا میکند. برخلاف درد مفصلی، درد عضلانی بهندرت با تورم قابل مشاهده یا قرمزی پوست همراه است، مگر در موارد آسیب حاد مانند پارگی یا کشیدگی شدید عضله.
یکی از ویژگیهای کلیدی درد عضلانی، ارتباط زمانی آن با فعالیت بدنی است. کوفتگی عضلانی تأخیری که با نام علمی DOMS شناخته میشود، معمولاً دوازده تا بیستوچهار ساعت پس از یک تمرین ناآشنا یا سنگینتر از حد معمول شروع میشود و در روز دوم یا سوم به اوج خود میرسد. برای آشنایی بیشتر با این نوع کوفتگی و روشهای علمی درمان آن، میتوانید مقاله اختصاصی چهخبر درباره کوفتگی عضلانی تأخیری را مطالعه کنید. علاوه بر کوفتگی طبیعی، کشیدگی حاد عضله نیز میتواند در حین ورزش یا حرکت ناگهانی رخ دهد و با درد تیز و موضعی همراه باشد؛ نمونه شایع آن کشیدگی عضله ساق پا در دوندگان است که جزئیات علائم و درمان آن در این مقاله توضیح داده شده است.
اگرچه کوفتگی خفیف پس از ورزش طبیعی است، اما اگر درد بسیار شدید باشد، عضله بهشدت متورم و سفت شود، یا با کاهش قدرت عضلانی و تیرگی رنگ ادرار همراه باشد، دیگر نمیتوان آن را کوفتگی ساده در نظر گرفت. در این حالت احتمال کشیدگی درجه دو یا سه عضله، یا حتی آسیب جدیتری مانند رابدومیولیز مطرح است که نیازمند ارزیابی فوری پزشکی است. تفاوت اصلی در شدت و پایداری علائم است؛ کوفتگی طبیعی روزبهروز بهتر میشود، در حالی که آسیب جدیتر معمولاً ثابت میماند یا بدتر میشود.
درد مفصلی دقیقاً در محل اتصال دو استخوان احساس میشود، معمولاً با تورم، گرمی موضعی، سفتی صبحگاهی طولانی و کاهش دامنه حرکتی همراه است؛ در برخی موارد صدای تقتق یا سایش هنگام حرکت مفصل نیز شنیده میشود که نشانه درگیری غضروف یا بافت داخل مفصلی است.
تورم قابل مشاهده، گرمای موضعی و گاهی قرمزی پوست روی مفصل از نشانههای شایع التهاب مفصلی هستند. سفتی صبحگاهی که بیش از سی دقیقه طول بکشد، بهویژه اگر با گذشت روز کاهش یابد، در بیماریهای التهابی مفاصل مانند آرتریت روماتوئید شایع است؛ در حالی که سفتی ناشی از آرتروز معمولاً کوتاهتر است اما با فعالیت زیاد تشدید میشود.
محدودیت در باز و بسته کردن کامل مفصل، یکی از نشانههای افتراقی مهم است. برای مثال در آسیبهای رباطی مانند پارگی رباط صلیبی زانو، فرد اغلب دچار بیثباتی مفصل، تورم سریع پس از آسیب و محدودیت حرکتی میشود؛ جزئیات کامل این آسیب در مقاله پارگی رباط صلیبی زانو در چهخبر آمده است. برخلاف عضله که معمولاً با استراحت کوتاه بهبود مییابد، درد مفصلی ناشی از آسیب ساختاری یا التهاب مزمن ممکن است بدون درمان مناسب پیشرونده باشد.
شایعترین علل درد عضلانی شامل فعالیت بدنی بیش از حد، کشیدگی یا پارگی عضله، کمآبی بدن و کمبود برخی الکترولیتهاست؛ در حالی که درد مفصلی معمولاً از آرتروز، آرتریت روماتوئید، نقرس، آسیب رباطی یا التهاب بافت اطراف مفصل مانند بورسیت و تاندونیت ناشی میشود.
تمرین بدنی سنگین یا ناآشنا، وضعیت بدنی نامناسب طولانیمدت، استرس عصبی که منجر به انقباض مزمن عضلات گردن و شانه میشود، و کمآبی بدن از رایجترین علل درد عضلانی هستند. در موارد نادرتر، عفونتهای ویروسی، برخی داروها مانند استاتینها و بیماریهای خودایمنی عضلانی نیز میتوانند باعث درد منتشر عضلانی شوند.
آرتروز یا استئوآرتریت، ناشی از فرسایش تدریجی غضروف مفصلی با افزایش سن، شایعترین علت درد مفصلی مزمن است. آرتریت روماتوئید یک بیماری خودایمنی است که سیستم ایمنی بهاشتباه به بافت پوشاننده مفصل حمله میکند و معمولاً مفاصل کوچک دست و پا را بهصورت متقارن درگیر میکند. نقرس نیز به دلیل تجمع کریستالهای اسید اوریک در مفصل، معمولاً انگشت شست پا را با درد ناگهانی و شدید درگیر میسازد. آسیبهای ورزشی مانند پیچخوردگی مچ پا یا آسیب رباط زانو نیز از علل شایع درد مفصلی حاد به شمار میروند. گاهی درد در نزدیکی مفصل احساس میشود اما منشأ آن خود مفصل نیست، بلکه بافتهای اطراف آن است؛ بورسیت، یعنی التهاب کیسههای کوچک پر از مایع اطراف مفاصل، و تاندونیت، یعنی التهاب تاندونهای متصلکننده عضله به استخوان، از علل شایع دردی هستند که گاهی با درد مفصلی واقعی اشتباه گرفته میشوند. این دو حالت معمولاً با درد موضعی هنگام فشار مستقیم روی ناحیه درگیر و کمتر با تورم گسترده داخل مفصل همراه هستند.
در صورت وجود تورم شدید و ناگهانی مفصل، تب همراه با درد مفصلی، ناتوانی در تحمل وزن یا حرکت دادن اندام، قرمزی و گرمای شدید موضعی، یا تداوم درد بیش از یک هفته بدون بهبود، مراجعه سریع به پزشک ضروری است تا از آسیبهای جدیتر یا عفونت مفصلی جلوگیری شود.
برخی نشانهها هشداردهنده هستند و نباید نادیده گرفته شوند. تب بالا همراه با تورم و قرمزی یک مفصل واحد میتواند نشانه آرتریت عفونی باشد که یک اورژانس پزشکی محسوب میشود. صدای بلند «تِرَک» هنگام آسیب، همراه با تورم سریع ظرف چند ساعت، معمولاً نشانه پارگی رباط یا منیسک است. همچنین اگر درد عضلانی با ضعف پیشرونده، تیرگی رنگ ادرار یا تورم گسترده اندام همراه باشد، احتمال آسیب عضلانی شدید مطرح است و نیاز به بررسی فوری دارد. مهمترین نشانههای هشداردهنده عبارتاند از:
در نهایت، هرگونه درد مزمنی که بیش از دو تا سه هفته ادامه یابد و به درمانهای خانگی پاسخ ندهد، باید توسط پزشک ارزیابی شود.
برای درد عضلانی خفیف، استراحت نسبی، گرمای موضعی، کشش ملایم و ماساژ معمولاً مؤثر هستند؛ برای درد مفصلی حاد و التهابی، اصل استراحت، یخ، فشردن ملایم و بالا نگهداشتن اندام توصیه میشود و در دردهای مزمن مفصلی، حرکات کمفشار و تقویتی نقش مهمی در کاهش درد دارند.
گرمای موضعی با استفاده از کیسه آب گرم یا دوش گرم، جریان خون به عضله را افزایش داده و به کاهش گرفتگی کمک میکند. کشش ملایم و ماساژ سبک نیز میتواند تنش عضلانی را کاهش دهد. نوشیدن آب کافی و جایگزینی الکترولیتهای ازدسترفته، بهویژه پس از فعالیت شدید، در بهبود سریعتر مؤثر است. استراحت کامل و طولانیمدت معمولاً توصیه نمیشود، زیرا فعالیت سبک و حرکت تدریجی به بازگشت عملکرد طبیعی عضله کمک میکند.
در فاز حاد التهاب مفصلی، استفاده از یخ به مدت پانزده تا بیست دقیقه، چند بار در روز، به کاهش تورم و درد کمک میکند. بالا نگهداشتن اندام آسیبدیده نیز از تجمع مایع در مفصل جلوگیری میکند. در دردهای مزمن ناشی از آرتروز، ورزشهای کمفشار مانند شنا، پیادهروی و تمرینات تقویتی عضلات اطراف مفصل، بهویژه برای زانو، نقش مهمی در کاهش فشار روی مفصل دارند؛ فهرست کاملی از این حرکات در مقاله بهترین ورزشها برای درد زانو در چهخبر ارائه شده است. حفظ وزن مناسب بدن نیز با کاهش فشار وارده بر مفاصل تحملکننده وزن، نقش مستقیمی در کاهش درد مزمن مفصلی ایفا میکند.
تشخیص تفاوت درد عضلانی و درد مفصلی، اولین قدم برای انتخاب روش درمانی مناسب است. درد عضلانی معمولاً منتشر، مرتبط با فعالیت بدنی اخیر و قابل تسکین با استراحت و گرما است، در حالی که درد مفصلی دقیقاً در محل مفصل احساس میشود، اغلب با تورم و سفتی همراه است و ممکن است نشانه بیماریهای زمینهای مانند آرتروز یا آرتریت روماتوئید باشد. توجه به نشانههای هشداردهنده مانند تب، تورم شدید یا تداوم طولانی درد، و مراجعه بهموقع به پزشک، از بروز عوارض جدیتر جلوگیری میکند. رعایت اصول ساده خانگی، همراه با فعالیت بدنی منظم و متعادل، در اغلب موارد به پیشگیری و کاهش هر دو نوع درد کمک میکند. در نهایت باید یادآوری کرد که خودتشخیصی جایگزین معاینه بالینی نیست و در صورت هرگونه شک یا تداوم علائم، مراجعه به پزشک متخصص ارتوپدی یا روماتولوژی برای بررسی دقیقتر و در صورت نیاز تصویربرداری، بهترین راه برای تشخیص قطعی و شروع درمان مناسب است.
تیم تحریریه
دیدگاه شما برای ما ارزشمند است
تمامی حقوق برای سایت چه خبر محفوظ است
