بهترین راه آموزش مدیریت پول توجیبی به کودکان، شروع زودهنگام از سنین پیشدبستانی، پرداخت منظم و قابل پیشبینی، و تقسیم آن به سه بخش خرج کردن، پسانداز و بخشش است. کودکی که اجازه داشته باشد پول خودش را تجربه کند و گاهی اشتباه کند، در بزرگسالی تصمیمهای مالی هوشمندانهتری میگیرد.
پول توجیبی یکی از اولین ابزارهایی است که کودکان با آن مفهوم پول را از نزدیک تجربه میکنند. با این حال بسیاری از والدین نمیدانند از چه سنی باید شروع کنند، چه مبلغی مناسب است، و آیا باید آن را به انجام کارهای خانه گره بزنند یا نه. در ادامه این مقاله به شکل کاربردی و بر اساس یافتههای پژوهشی به این پرسشها پاسخ میدهیم.
بیشتر کارشناسان تربیت مالی کودک، سن پنج تا شش سالگی را زمان مناسبی برای شروع پول توجیبی میدانند؛ یعنی زمانی که کودک شمارش ساده را بلد است و میتواند مفهوم «داشتن» و «خرج کردن» را دنبال کند. شروع زودهنگام به کودک کمک میکند پیش از ورود به نوجوانی، عادتهای پایه مالی را شکل دهد.
بر اساس راهنمای اداره حمایت از مصرفکننده مالی آمریکا (CFPB) در برنامه «پول همراه با رشد»، کودکان در سنین دبستان باید به تدریج نگرش مثبتی نسبت به پسانداز، خویشتنداری و برنامهریزی برای رسیدن به یک هدف پیدا کنند. این نهاد تأکید میکند که والدین باید تصمیمهای مالی خود را با صدای بلند برای کودک توضیح دهند تا فرایند فکری پشت هر تصمیم روشن شود، نه فقط نتیجه آن.
پیش از پنج سالگی هم میتوان با بازی، مثل استفاده از یک قلک شفاف یا شمارش سکهها، مفهوم پول را به کودک نزدیک کرد. اما پرداخت منظم پول توجیبی معمولاً از سنی شروع میشود که کودک بتواند خودش انتخاب کند آن را چطور خرج کند.
پژوهشها در این زمینه نتیجه یکسانی ندارند، اما بیشتر مربیان سواد مالی توصیه میکنند وظایف خانه (مثل مرتب کردن اتاق) را بهعنوان مسئولیت عضویت در خانواده جدا از پول توجیبی نگه دارید، و پول توجیبی را ابزاری برای آموزش مدیریت مالی در نظر بگیرید، نه پاداش کار.
در یکی از تحلیلهای شناختهشده در این حوزه، لوییس مندل، پژوهشگر سواد مالی، دریافت که کودکانی که پول توجیبی بدون هیچ شرطی میگرفتند، در آزمونهای سواد مالی نمره پایینتری نسبت به کودکانی داشتند که پول توجیبیشان به انجام کارهای خانه گره خورده بود. از سوی دیگر، پژوهش دیگری از رونی هاباس کوهن نشان داد کودکانی که پول توجیبی بدون قید و شرط دریافت میکردند، عادت پسانداز بهتر و برنامهریزی دقیقتری برای خرجهای آینده داشتند.
نتیجه عملی این دو دیدگاه متفاوت این است که مدل خاصی «تنها راه درست» نیست. آنچه بیشتر تعیینکننده است، گفتوگوی مداوم درباره پول در کنار پرداخت آن است؛ یعنی صرف دادن پول توجیبی بدون صحبت درباره چگونگی خرج آن، اثر آموزشی چندانی ندارد.
یک مسیر میانه که بسیاری از خانوادهها به کار میبرند این است: کارهای پایه خانه (مثل جمع کردن اسباببازی یا آماده کردن کیف مدرسه) بدون پاداش مالی انجام شود، اما کارهای اضافه و فراتر از مسئولیت روزمره (مثل شستن ماشین یا کمک در باغچه) بتواند درآمد اضافهای جدا از پول توجیبی ثابت به همراه داشته باشد. این روش هم حس مسئولیت خانوادگی را حفظ میکند و هم فرصت کسب درآمد از طریق تلاش را به کودک نشان میدهد.
قاعده رایج و سادهای که بسیاری از منابع تربیتی پیشنهاد میکنند این است که به ازای هر سال سن کودک، مبلغی معادل نیم تا یک واحد پولی هفتگی در نظر بگیرید؛ یعنی هر چه کودک بزرگتر میشود، هم مبلغ و هم دامنه مسئولیت مالی او افزایش پیدا میکند.
به گفته Scholastic Parents، یکی از منابع شناختهشده در حوزه تربیت کودک، قاعده معمول «پنجاه سنت تا یک دلار به ازای هر سال سن، بهصورت هفتگی» است. طبیعتاً این عدد باید متناسب با شرایط اقتصادی و ارزش پول در کشور خودتان تعدیل شود؛ نکته مهمتر از عدد دقیق، ثابت و قابل پیشبینی بودن پرداخت است.
| گروه سنی | سطح مسئولیت مالی | نمونه استفاده از پول توجیبی |
|---|---|---|
| پنج تا هفت سال | شناخت پول، تفاوت خرید و پسانداز | خرید یک اسباببازی کوچک یا خوراکی مورد علاقه |
| هشت تا ده سال | پسانداز برای هدف کوتاهمدت | خرید کتاب، بازی یا هدیه برای دیگران |
| یازده تا سیزده سال | بودجهبندی ساده و تصمیم مستقل بیشتر | هزینههای تفریح، خرید لوازم شخصی |
| چهارده تا هجده سال | مدیریت هزینههای ماهانه و آشنایی با پسانداز بلندمدت | شارژ گوشی، وسایل شخصی، هزینههای اجتماعی |
در نوجوانی، گفتوگو درباره پول اهمیت بیشتری پیدا میکند؛ چون نوجوانان معمولاً استقلال بیشتری در تصمیمگیری میخواهند. اگر با نوجوان خانه درباره پول توجیبی و انتظارات مالی صحبت میکنید، خواندن مطلب چگونه با نوجوان خود ارتباط بهتری برقرار کنیم؟ میتواند به بهتر شدن این گفتوگوها کمک کند.
چارچوب «خرج کن، پسانداز کن، ببخش» یکی از سادهترین و پرکاربردترین روشهای آموزش مدیریت پول به کودکان است. در این روش پول توجیبی از همان ابتدا بین سه ظرف یا سه بخش تقسیم میشود تا کودک یاد بگیرد هر ریال مصرف مشخصی دارد.
روش رایج تقسیمبندی چیزی شبیه این است: حدود نیمی از پول برای خرج فوری و تفریح کنار گذاشته میشود، بخشی برای پسانداز یک هدف کوتاهمدت یا بلندمدت، و بخش کوچکی هم برای کمک به دیگران یا خیریه. نسبت دقیق تقسیمبندی اهمیت چندانی ندارد؛ آنچه مهم است وجود سه بخش جداگانه و قابللمس است، مثلاً سه قلک یا سه پاکت با برچسبهای متفاوت.
وقتی کودک بزرگتر میشود و به بخش پسانداز عادت میکند، میتوانید کمکم مفهوم تفاوت بین پسانداز کوتاهمدت و ذخیره برای شرایط اضطراری را هم معرفی کنید. برای آشنایی بیشتر با این تفاوت، مطلب تفاوت صندوق پسانداز اضطراری با حساب پسانداز معمولی منبع خوبی برای خود والدین است تا بتوانند این مفهوم را سادهتر برای فرزندشان توضیح دهند.
بهترین واکنش به یک خرید نسنجیده یا خرج زودهنگام پول توجیبی، سرزنش نیست؛ اجازه دادن به کودک است تا نتیجه طبیعی آن تصمیم را تجربه کند. حسی که کودک از خرج کردن هوسبازانه و ماندن بدون پول برای هدف اصلیاش میگیرد، اثر آموزشی بیشتری از هر نصیحتی دارد.
روانشناسان کودک معتقدند توانایی به تعویق انداختن لذت آنی، یکی از مهمترین مهارتهایی است که پول توجیبی میتواند آن را تمرینپذیر کند. کودکی که یاد میگیرد چند هفته صبر کند تا برای خرید یک اسباببازی بزرگتر پول کافی جمع کند، همان مهارتی را تمرین میکند که بعدها در تصمیمهای مالی بزرگتر، مثل پسانداز برای تحصیل یا خرید مسکن، به کارش میآید.
در عمل، وقتی کودک تمام پولش را زود خرج میکند و بعد برای چیزی که واقعاً میخواهد پول ندارد، بهتر است والدین وسوسه نشوند که فوراً کمبود را جبران کنند. اجازه دادن به این ناکامی کوچک و کوتاه، به کودک نشان میدهد که تصمیمهای مالی پیامد واقعی دارند. البته این به معنای بیتفاوتی نیست؛ میتوانید بعد از آن با آرامش درباره چه اتفاقی افتاد و دفعه بعد چه میشود کرد صحبت کنید.
یکی از اشتباهات رایج والدین در این مرحله، تلاش برای کنترل بیش از حد جزئیات خرج کودک است. اگر پول توجیبی داده میشود اما هر خرید باید تأیید شود، کودک هرگز فرصت واقعی تصمیمگیری مستقل و یادگیری از پیامد آن را پیدا نمیکند. برای آشنایی بیشتر با اشتباهات رایج در برنامهریزی مالی خانواده که میتواند الگوی رفتاری کودکان را هم تحت تأثیر قرار دهد، مطلب چرا بودجهبندی ماهانه برای بیشتر افراد شکست میخورد؟ نکات کاربردی دارد.
صادق بودن با کودک درباره تغییر شرایط مالی خانواده، بهتر از قطع ناگهانی و بدون توضیح پول توجیبی است. کودکان معمولاً بیشتر از آنچه والدین فکر میکنند متوجه فشار مالی خانه میشوند و توضیح ساده و مناسب سن، اضطراب آنها را کاهش میدهد.
بر اساس سیزدهمین نظرسنجی سالانه «والدین، کودکان و پول» شرکت تی. رو پرایس (T. Rowe Price) در سال ۲۰۲۱ که بر روی بیش از دو هزار والد آمریکایی انجام شد، حدود بیست و هشت درصد از والدین در دوران فشار مالی ناشی از همهگیری کرونا، مبلغ پول توجیبی فرزندشان را کاهش دادند. این نشان میدهد پول توجیبی میتواند فرصتی برای آموزش انعطافپذیری مالی هم باشد، نه فقط یک مبلغ ثابت و تغییرناپذیر.
اگر لازم است مبلغ پول توجیبی را کم کنید، بهتر است این تصمیم را با توضیح همراه کنید: چرا این تغییر لازم شده، چه مدت ممکن است ادامه داشته باشد، و کودک چطور میتواند در این شرایط هم به اهداف پساندازش برسد. این نوع گفتوگو، درسی درباره واقعیتهای مالی زندگی به کودک میدهد که هیچ کتاب درسی نمیتواند جایگزینش شود.
رایجترین اشتباه والدین، نامنظم بودن پرداخت پول توجیبی و دخالت زیاد در جزئیات خرج کودک است. اشتباه دیگر، صحبت نکردن درباره پول در زندگی روزمره است؛ چون کودک بیشتر از گفتوگوهای واقعی یاد میگیرد تا از یک قاعده مجرد.
نکته مهم دیگر این است که آموزش مدیریت پول فقط به عدد پول توجیبی محدود نمیشود. اعتماد به نفس مالی کودک، بخشی از اعتماد به نفس کلی او در تصمیمگیریهای مستقل است. وقتی پدر و مادر اجازه میدهند کودک خودش درباره پولش تصمیم بگیرد، پیام غیرمستقیمی هم میدهند که به او اعتماد دارند، و همین اعتماد در جنبههای دیگر زندگی هم ریشه میکند.
آموزش مدیریت پول توجیبی به کودکان، فرایندی است که با شروع زودهنگام، پرداخت منظم، تقسیم پول به بخشهای خرج کردن، پسانداز و بخشش، و مهمتر از همه گفتوگوی مداوم درباره پول شکل میگیرد. هیچ عدد یا قاعده ثابتی برای همه خانوادهها کار نمیکند؛ آنچه اهمیت دارد این است که کودک فضای امنی برای تصمیمگیری، اشتباه کردن و یادگیری از آن اشتباه داشته باشد. والدینی که این فضا را فراهم میکنند، فرزندانی تربیت میکنند که در بزرگسالی با اعتماد به نفس بیشتری با پول برخورد میکنند.
Scholastic Parents، «Allowance, Age by Age»، scholastic.com
Consumer Financial Protection Bureau، «Money milestones for school-age children and preteens»، consumerfinance.gov
T. Rowe Price، سیزدهمین نظرسنجی سالانه «Parents, Kids & Money»، ۲۰۲۱، prnewswire.com
تیم تحریریه
دیدگاه شما برای ما ارزشمند است
تمامی حقوق برای سایت چه خبر محفوظ است
