دیدن رد خون روی مسواک یا کف خمیردندان معمولاً یعنی لثه تحریک شده است؛ التهاب ناشی از پلاک دندانی یکی از علت‌های رایج آن است. فشار زیاد مسواک، شروع ناگهانی نخ دندان، بعضی داروها و بیماری‌های دیگر هم می‌توانند در آن نقش داشته باشند. از روی یک بار خونریزی نمی‌شود علت را تشخیص داد، اما تکرار آن را نباید عادی دانست. اگر دندان با آب سرد درد می‌گیرد، علت‌های حساسیت دندان به نوشیدنی سرد را هم بررسی کنید. اگر همراه مشکل لثه طعم غیرعادی حس می‌کنید، علت‌های طعم فلز در دهان را هم بخوانید.
این مقاله جنبه آموزشی و عمومی دارد و جایگزین تشخیص، تجویز یا مشورت پزشکی نیست؛ پیش از هرگونه تصمیم درباره دارو، دوز یا درمان حتماً با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
- شایع‌ترین توضیح برای خونریزی تکرارشونده، التهاب لثه در اثر تجمع پلاک کنار خط لثه است.
- بله، فشار زیاد، حرکت خشن و برس سفت می‌تواند بافت لثه را تحریک کند و خونریزی موضعی بدهد.
- اگر مدت‌ها فضای بین دندانها تمیز نشده باشد، شروع پاککردن آن ناحیه ممکن است با خونریزی همراه شود.
- قرمزی، تورم، حساسیت و خونریزی هنگام مسواک یا تمیزکردن بین دندانها با التهاب لثه سازگارند.
خونریزی لثه هنگام مسواک معمولاً از چیست؟
شایع‌ترین توضیح برای خونریزی تکرارشونده، التهاب لثه در اثر تجمع پلاک کنار خط لثه است. لثه ملتهب ممکن است قرمز، متورم و حساس شود و با تماس مسواک یا نخ دندان خون بدهد. این علامت بهتنهایی تشخیص قطعی نیست و دندانپزشک باید دهان را معاینه کند.
پلاک لایه‌ای چسبنده از میکروب‌ها و مواد دیگر است که هر روز روی دندان تشکیل می‌شود. اگر کنار لثه خوب تمیز نشود، پاسخ التهابی ایجاد میکند. پلاکِ مانده می‌تواند به جرم سخت تبدیل شود؛ مسواک خانگی جرم را برنمی‌دارد و برای پاک‌کردنش به جرم‌گیری حرفه‌ای نیاز است. انجمن دندان‌پزشکی آمریکا در راهنمای پاککردن بین دندانها همین ارتباط پلاک، جرم، التهاب و خونریزی را توضیح میدهد.
زمان و محل خونریزی را هم ببینید. اگر همیشه از یک نقطه و هنگام گیرکردن الیاف مسواک خون می‌آید، احتمال تحریک موضعی مطرح می‌شود؛ اگر لثه چند دندان متورم است، مشکل گسترده‌تر را باید بررسی کرد. صرف تغییر رنگ کف خمیردندان برای قضاوت کافی نیست. به‌جای حدس‌زدن، چند روز الگو را یادداشت کنید و در معاینه نشان دهید.
گاهی فرد فقط پس از خوردن غذای سفت یا استفاده از خلال دندان خون می‌بیند. در این حالت محل تماس و وجود زخم کوچک اهمیت دارد. اگر همان نقطه مرتب خون میدهد، بررسی لبه دندان، ترمیم و وضعیت لثه کمک میکند. عکس گرفتن در نور ثابت می‌تواند تغییر تورم را نشان دهد، ولی برای تشخیص التهاب زیر خط لثه کافی نیست. مشاهده دقیق به معنی دستکاری کردن محل با ناخن یا ابزار تیز نیست.
آیا فشار زیاد مسواک می‌تواند لثه را زخمی کند؟
بله، فشار زیاد، حرکت خشن و برس سفت می‌تواند بافت لثه را تحریک کند و خونریزی موضعی بدهد. مسواک باید با فشار ملایم و برس نرم کنار خط لثه حرکت کند. اگر برای تمیز شدن دندان احساس می‌کنید باید محکم بسابید، روش مسواک‌زدن را با دندانپزشک مرور کنید.
مسواک‌زدن محکم همیشه لثه را تمیزتر نمیکند. ممکن است فرد سطح جلوی دندان را زیاد بسابد اما حاشیه لثه و فاصله دندانها همچنان پلاک داشته باشد. هدف، تماس آرام و منظم با همه سطوح است. مدت حدود دو دقیقه، دو بار در روز، با خمیردندان فلورایددار در توصیه مراقبت خانگی انجمن دندان‌پزشکی آمریکا آمده است.
سر مسواک را جایی نگه دارید که بتوانید بدون فشار دادن دسته، برس را کنترل کنید. حرکت‌های کوتاه و آرام انجام دهید و ناحیه‌ای را که درد می‌گیرد با زور بیشتر نسابید. اگر بعد از تعویض مسواک یا اصلاح روش، خونریزی ادامه پیدا کرد، آن را فقط به ابزار نسبت ندهید. لثه ممکن است هم‌زمان التهاب یا مشکل دیگری داشته باشد.
شروع نخ دندان چه اثری بر خونریزی دارد؟
اگر مدت‌ها فضای بین دندانها تمیز نشده باشد، شروع پاککردن آن ناحیه ممکن است با خونریزی همراه شود. این وضعیت مجوز کنارگذاشتن کامل بهداشت بین دندانی نیست. نخ دندان باید آرام دور سطح دندان حرکت کند و به لثه ضربه نزند؛ تداوم خونریزی نیاز به بررسی دارد.
نخ را با فشار ناگهانی از نقطه تماس دندانها رد نکنید. آن را آرام پایین ببرید، به شکل حرف C دور یکی از دندانها بپیچید و با حرکت کنترل‌شده کناره دندان را تمیز کنید. سپس برای دندان کناری همین کار را تکرار کنید. اگر فضای بین دندانها بازتر است، دندانپزشک شاید برس بین‌دندانی با اندازه مناسب را پیشنهاد کند.
برس مسواک بهتنهایی به فضای تنگ بین دندانها دسترسی کامل ندارد. راهنمای مراقبت خانگی دهان در انجمن دندان‌پزشکی آمریکا پاککردن روزانه بین دندانها را کنار مسواک توصیه میکند. اگر هر بار نخ‌کشیدن یک نقطه خون میدهد، ابزار یا تکنیک را در مطب نشان دهید. لبه پرکردگی، گیر غذایی یا التهاب موضعی هم می‌تواند مطرح باشد.
چه نشانه‌هایی به التهاب لثه اشاره می‌کنند؟
قرمزی، تورم، حساسیت و خونریزی هنگام مسواک یا تمیزکردن بین دندانها با التهاب لثه سازگارند. بوی بد دهان هم ممکن است همراه باشد، اما هیچ‌کدام بهتنهایی تشخیص را ثابت نمی‌کنند. دندانپزشک وضعیت جرم، عمق شیار لثه و سلامت بافت نگهدارنده دندان را بررسی میکند.
لثه سالم معمولاً با تماس ملایمِ درست به‌طور مکرر خون نمی‌دهد. اگر خونریزی چند روز متوالی ادامه یافته، حتی بدون درد، وقت معاینه بگیرید. التهاب اولیه ممکن است درد کمی داشته باشد و همین باعث شود فرد آن را به تأخیر بیندازد. در راهنمای تغییر رنگ زبان و سلامت دهان نیز به اهمیت دیدن سایر بخش‌های دهان کنار زبان اشاره شده است.
عقب‌رفتن لثه، لق‌شدن دندان، تغییر در قرارگرفتن دندانها یا ترشح از کنار لثه نشانه‌هایی هستند که ارزیابی دقیق‌تری می‌خواهند. همه این علامت‌ها لزوماً از یک بیماری نیستند، اما نباید با دهانشویه یا خمیردندان تبلیغی پنهان شوند. درمان مؤثر به علت و مرحله مشکل بستگی دارد. اگر بیماری لثه پیشرفته باشد، برنامه درمان با جرم‌گیری ساده فرق میکند.
چه علت‌های دیگری باید در شرح حال گفته شوند؟
داروهای مؤثر بر انعقاد، بعضی بیماری‌های زمینه‌ای، تغییرات هورمونی و زخم موضعی می‌توانند الگوی خونریزی لثه را تغییر دهند. این فهرست به معنی وجود بیماری جدی در هر فرد نیست. دندانپزشک با دانستن داروها، سابقه بیماری و سایر خون‌ریزی‌ها بهتر تصمیم می‌گیرد چه بررسی‌ای لازم است.
نام همه داروهای نسخه‌ای و بدون نسخه و مکمل‌ها را یادداشت کنید. داروی رقیق‌کننده خون را برای اینکه مسواک‌زدن راحت‌تر شود خودسرانه قطع نکنید؛ ممکن است برای پیشگیری از خطر مهم‌تری تجویز شده باشد. اگر خونریزی بعد از شروع داروی تازه تغییر کرده، زمان شروع و مقدار مصرف را به پزشک و دندانپزشک بگویید. تشخیص ارتباط دارو با علامت از روی هم‌زمانی ساده ممکن نیست.
اگر همراه لثه، خون‌دماغ، کبودی بی‌دلیل یا خونریزی در جای دیگری دارید، این الگو را جداگانه گزارش کنید. مطلب زمان بررسی خون‌دماغ مکرر درباره ثبت تکرار خونریزی توضیح میدهد. پزشک ممکن است با توجه به معاینه و سابقه، آزمایش خون بخواهد. برای همه افراد با یک بار خونریزی لثه آزمایش لازم نیست.
چه زمانی باید به دندانپزشک مراجعه کرد؟
خونریزی تکراری، تورم، درد، بوی بد مداوم یا تغییر ظاهر لثه دلیل خوبی برای گرفتن وقت دندان‌پزشکی است. اگر خونریزی شدید است، خودبه‌خود رخ میدهد یا همراه تب، تورم صورت و مشکل بلع است، ارزیابی فوری‌تر لازم است. زمان‌بندی دقیق با شدت علامت و وضعیت فرد فرق دارد.
پیش از ویزیت، چند نکته را بنویسید: خون از کدام بخش می‌آید، چند بار تکرار شده، چقدر طول می‌کشد، مسواک یا نخ دندان جدیدی استفاده کرده‌اید و چه دارویی می‌خورید. اگر عکس واضح از لثه در روز تورم دارید، می‌تواند به شرح حال کمک کند؛ عکس جای معاینه را نمی‌گیرد. بهداشت دهان را برای ترس از دیدن خون کاملاً قطع نکنید.
در مطب درباره علت محتمل و کاری که در خانه باید تغییر دهید سؤال کنید. ممکن است آموزش روش تمیزکردن، جرم‌گیری یا درمان اختصاصی لازم باشد. اگر خونریزی بعد از درمان ادامه داشت، دوباره اطلاع دهید تا نتیجه ارزیابی شود. یک نسخه واحد برای همه علت‌ها وجود ندارد. پیگیری نشانه از مصرف خودسرانه آنتی‌بیوتیک یا دهانشویه قوی منطقی‌تر است.
در خانه تا زمان معاینه چه کار کنیم؟
مسواک نرم را با فشار ملایم دو بار در روز به کار ببرید و فضای بین دندانها را با ابزار مناسب آرام تمیز کنید. خونریزی را ثبت کنید و از تراشیدن جرم با وسیله خانگی پرهیز کنید. اگر نشانه شدید یا غیرمعمول دارید، مراقبت خانگی نباید مراجعه را عقب بیندازد.
پس از هر بار مسواک، برس را بشویید و بگذارید خشک شود. مسواک فرسوده را عوض کنید، اما هر تغییر کوچکی را علت قطعی خونریزی فرض نکنید. خوراکی بسیار سفت می‌تواند لثه حساس را موقتاً آزار دهد؛ با این حال رژیم یا مکمل بهتنهایی پلاک و جرم را از کنار لثه برنمی‌دارد. هر توصیه درمانی را با توجه به معاینه بسنجید.
اگر خونریزی با وجود تمیزکردن ملایم ادامه دارد، تعداد دفعات را پنهان نکنید. بعضی افراد مسواک را در همان محل قطع می‌کنند و تجمع پلاک بیشتر می‌شود؛ بعضی دیگر با فشار بیشتر می‌سابند و تحریک را افزایش می‌دهند. راه میانه، روش درست و پیگیری حرفه‌ای است. دندانپزشک می‌تواند روی مدل یا در دهان خودتان مسیر حرکت برس را نشان دهد.
دندانپزشک چگونه علت را بررسی میکند؟
معاینه دهان، بررسی پلاک و جرم، وضعیت لثه و پرسش درباره دارو و سابقه بیماری پایه ارزیابی است. دندانپزشک ممکن است عمق شیار لثه را اندازه بگیرد یا در شرایط لازم تصویر رادیولوژی بخواهد. نتیجه این بررسی‌ها مشخص میکند مشکل محدود به التهاب سطحی است یا پیگیری بیشتری نیاز دارد.
درمان التهاب لثه معمولاً با پاککردن حرفه‌ای جرم و آموزش مراقبت منظم خانگی همراه است. اگر پاکت لثه‌ای یا آسیب بافت نگهدارنده وجود داشته باشد، درمان می‌تواند گسترده‌تر شود. شروع درمان پیش از تشخیص، مخصوصاً با داروهای باقی‌مانده در خانه، ممکن است علامت را موقتاً تغییر دهد و ارزیابی را دشوار کند. از دندانپزشک بخواهید یافته‌ها را به زبان ساده توضیح دهد.
پس از مداخله، معیار بهبود فقط اینکه یک روز خون ندیده‌اید نیست. کاهش تکرار خونریزی، برگشت رنگ و تورم لثه و نتیجه معاینه مهم‌اند. اگر روش تمیزکردن را درست اجرا می‌کنید ولی مشکل ادامه دارد، زمان پیگیری را از مطب بپرسید. گاهی باید عامل موضعی دیگری مثل ترمیم دندانی یا گیر غذایی هم بررسی شود.
اگر برایتان جرم‌گیری انجام شد، از مطب بپرسید در روزهای نخست چه میزان حساسیت یا خونریزی قابل انتظار است و چه وضعیتی باید گزارش شود. برنامه مراجعه بعدی بسته به سلامت لثه و خطر فردی فرق میکند. کسی که بیماری زمینه‌ای یا داروی خاص دارد بهتر است این اطلاعات را در پرونده دندان‌پزشکی به‌روز نگه دارد. نتیجه درمان وقتی پایدارتر ارزیابی می‌شود که مراقبت روزانه نیز به روش درست ادامه پیدا کند.
خونریزی مکرر لثه هنگام مسواک را نشانه‌ای برای بررسی روش بهداشت دهان و سلامت لثه بدانید. مسواک نرم و پاککردن ملایم بین دندانها را ادامه دهید، الگو و داروها را ثبت کنید و برای خونریزی تکراری یا نشانه‌های همراه به دندانپزشک مراجعه کنید.
آیا خونریزی لثه بعد از نخ دندان طبیعی است؟
شروع پاککردن فضای بین دندانها ممکن است با خونریزی همراه شود، اما تکرار آن را طبیعی فرض نکنید. تکنیک را اصلاح کنید و اگر ادامه یافت، معاینه شوید.
آیا باید مسواک زدن بخش خونریزیدهنده را قطع کرد؟
خیر، معمولاً بهداشت ملایم باید ادامه یابد. اگر خونریزی شدید است یا با تماس خفیف هم رخ میدهد، برای ارزیابی زودتر اقدام کنید.
آیا دهانشویه خونریزی لثه را درمان میکند؟
دهانشویه ممکن است در شرایط مشخص به توصیه دندانپزشک کمک کند، اما علت خونریزی را بهتنهایی روشن یا برطرف نمیکند. مصرف خودسرانه را جایگزین معاینه نکنید.
- انجمن دندان‌پزشکی آمریکا، پاککردن فضای بین دندانها و التهاب لثه.
- انجمن دندان‌پزشکی آمریکا، مراقبت خانگی دهان.
