برای شکایت کیفری از کلاهبرداری اینترنتی، ابتدا باید مدارک جرم مانند اسکرینشات، رسید پرداخت و پیامهای ردوبدلشده را جمعآوری کرد، سپس شکوائیه را از طریق سامانه ثنا یا دفاتر خدمات قضایی در دادسرای جرایم رایانهای ثبت نمود. دادسرا پرونده را برای تحقیقات فنی به پلیس فتا ارجاع میدهد و پس از تکمیل تحقیقات، رسیدگی در دادگاه کیفری ادامه مییابد.
کلاهبرداری اینترنتی به هر اقدامی گفته میشود که در آن فرد با فریب دیگری از طریق فضای مجازی، وجه، مال یا اطلاعات مالی او را تصاحب میکند؛ نمونههای رایج آن شامل فیشینگ، فروش کالای غیرواقعی در سایتها و شبکههای اجتماعی، کلاهبرداریهای سرمایهگذاری در حوزه ارز دیجیتال و برداشت غیرمجاز از حساب بانکی است.
ماده 741 قانون مجازات اسلامی که در پی الحاق قانون جرایم رایانهای مصوب سال 1388 به این قانون افزوده شد، کلاهبرداری رایانهای را جرمی مستقل میداند؛ هر کس بدون مجوز با ورود، تغییر، محو یا متوقف کردن دادهها در سامانههای رایانهای یا مخابراتی، وجه، مال یا منفعتی برای خود یا دیگری تحصیل کند، علاوه بر رد مال به مالباخته، به مجازات حبس و جزای نقدی محکوم میشود. در کنار این ماده، ماده 67 قانون تجارت الکترونیک نیز سوءاستفاده از دادهپیامها و برنامههای رایانهای در بستر مبادلات الکترونیکی را جرمانگاری کرده است.
مصادیق رایج کلاهبرداری اینترنتی که هر سال پروندههای زیادی را به دادسراها میکشاند، عبارتاند از:
برای آشنایی بیشتر با نحوه کارکرد ارزهای دیجیتال و کاهش ریسک کلاهبرداریهای سرمایهگذاری در این حوزه، مطالعه رمزارز چیست و چگونه کار میکند میتواند مفید باشد.
به محض اطلاع از وقوع کلاهبرداری اینترنتی، شاکی میتواند بدون توجه به مبلغ خسارت شکایت کیفری مطرح کند؛ کلاهبرداری رایانهای جرم عمومی و غیرقابل گذشت است و صرف اثبات فریب و تحصیل مال کافی است، هرچند سرعت اقدام در مسدودسازی حساب مقصر نقش مهمی در بازگشت وجه دارد.
در بسیاری از پروندهها، تاخیر در شکایت باعث میشود مبلغ کلاهبرداریشده از حساب واسطه خارج و ردیابی آن دشوار شود؛ به همین دلیل توصیه میشود همان ساعات اولیه پس از کشف موضوع، هم به بانک برای مسدود کردن تراکنش اطلاع داده شود و هم روند ثبت شکایت آغاز شود.
اهمیت این موضوع را آمار رسمی نیز نشان میدهد؛ به گفته سردار وحید مجید، رئیس پلیس فتا فراجا، در گزارشی که خبرگزاری میزان (وابسته به قوه قضائیه) منتشر کرده است، حدود 28 تا 30 درصد از جرایم سایبری کشور به برداشتهای غیرمجاز اینترنتی اختصاص دارد و بخش قابل توجهی از پروندههای فضای مجازی نیز به جرایم مالی و کلاهبرداریهای اینترنتی مربوط میشود. بر اساس همین گزارش خبرگزاری میزان، استان تهران با حدود 13 درصد کل جرایم سایبری کشور، بیشترین سهم را در این زمینه به خود اختصاص داده است.
ثبت شکایت کیفری از کلاهبرداری اینترنتی از دو مسیر تکمیلکننده امکانپذیر است؛ نخست ثبت شکوائیه رسمی در دادسرای جرایم رایانهای از طریق سامانه ثنا یا دفاتر خدمات قضایی الکترونیک، و دوم ثبت گزارش تخلف در سامانه پلیس فتا که به تحقیقات فنی و شناسایی مجرم کمک میکند و جایگزین شکایت قضایی نیست.
سامانه ثنا (سامانه ابلاغ الکترونیک قوه قضائیه) مسیر رسمی برای ثبت شکوائیه کیفری است؛ بر اساس راهنمای منتشرشده در حقوقی هیوا، مراحل ثبت شکایت در این سامانه به شرح زیر است:
طبق گزارش زومیت از فرآیند رسمی ثبت گزارش در پلیس فتا، متقاضی باید به سامانه رسمی این پلیس مراجعه و گزینه گزارش تخلف را انتخاب کند؛ سپس با وارد کردن کد ملی، شماره موبایل و رمز یکبارمصرف پیامکی هویت خود را احراز میکند. در ادامه فرم گزارش با ذکر نوع تخلف، بستر یا پلتفرم وقوع آن مانند شبکه اجتماعی، سایت فروشگاهی یا پیامک، و استان محل سکونت تکمیل و مستندات از جمله اسکرینشات، رسید پرداخت و آدرس صفحه یا حساب متخلف بارگذاری میشود. پس از ثبت، یک کد پیگیری برای بررسی وضعیت گزارش صادر میشود و در صورت تایید، پرونده ممکن است به دادسرای جرایم رایانهای ارجاع شود.
مدارک لازم برای شکایت کلاهبرداری اینترنتی شامل مستندات هویتی شاکی، شواهد وقوع جرم مانند اسکرینشات و رسید پرداخت، و هر اطلاعاتی از طرف مقابل مانند شماره حساب، شماره تلفن یا آدرس صفحه اجتماعی اوست؛ هرچه این مستندات دقیقتر و منظمتر ارائه شود، احتمال شناسایی سریعتر متهم بیشتر خواهد بود.
| مدرک | توضیح |
|---|---|
| کارت ملی و مدارک هویتی | برای احراز هویت شاکی در دادسرا و سامانه ثنا |
| اسکرینشات مکالمات و آگهی | شامل چت، پیامک، ایمیل یا پست تبلیغاتی که کلاهبرداری از طریق آن رخ داده است |
| رسید یا فیش واریز وجه | تصویر رسید بانکی، شماره پیگیری تراکنش یا صورتحساب کارت به کارت |
| اطلاعات حساب و تماس طرف مقابل | شماره کارت، شماره حساب، شماره موبایل یا نام کاربری در شبکه اجتماعی |
| آدرس اینترنتی صفحه یا فروشگاه | لینک سایت، صفحه اینستاگرام یا کانال تلگرامی مورد استفاده کلاهبردار |
پس از ثبت شکایت، دادسرا موضوع را برای تحقیقات فنی به پلیس فتا ارجاع میدهد، بازپرس یا دادیار پرونده را بررسی و در صورت وجود ادله کافی قرار جلب به دادرسی صادر میکند، سپس پرونده برای صدور رای نهایی به دادگاه کیفری ارسال میشود و شاکی میتواند روند رسیدگی را از طریق سامانه ثنا پیگیری کند.
در مرحله تحقیقات مقدماتی، کارآگاهان پلیس فتا با پیگیری آدرس آیپی، شماره حساب مقصد یا شماره تلفن همراه، تلاش میکنند هویت واقعی متهم را شناسایی کنند. شاکی معمولاً یک یا چند بار برای ادای توضیحات و ارائه اصل مدارک به دادسرا احضار میشود. در این مرحله امکان درخواست قرار تامین خواسته برای مسدود کردن اموال یا حساب متهم تا پایان رسیدگی نیز وجود دارد تا امکان انتقال یا برداشت مجدد وجوه از بین برود.
شاکی میتواند همزمان با شکایت کیفری، دادخواست ضرر و زیان ناشی از جرم را نیز مطرح کند تا در صورت صدور حکم محکومیت، الزام متهم به بازگرداندن وجه در همان پرونده بررسی شود. روند رسیدگی به بسیاری از جرایم فضای مجازی مسیر مشابهی را طی میکند؛ برای نمونه در مقاله مجازات تهدید به بردن آبرو در قانون ایران و نحوه شکایت نیز همین چارچوب کلی از ثبت شکوائیه تا صدور حکم قابل مشاهده است.
مجازات کلاهبرداری رایانهای طبق ماده 741 قانون مجازات اسلامی، حبس همراه با جزای نقدی است و مرتکب علاوه بر تحمل کیفر، ملزم به رد مال یا جبران خسارت مالباخته نیز میشود؛ اگر کلاهبرداری در بستر تجارت الکترونیک و فریب در معاملات آنلاین رخ داده باشد، ماده 67 قانون تجارت الکترونیک نیز قابل استناد است.
بر اساس تحلیل حقوقی منتشرشده در موسسه حقوقی آبان، دادگاه علاوه بر تعیین مجازات حبس و جزای نقدی، مرتکب را به رد عین یا قیمت مالی که از طریق کلاهبرداری تحصیل کرده است نیز محکوم میکند. میزان دقیق جزای نقدی هر چند سال یک بار متناسب با نرخ تورم توسط قوه قضائیه بهروزرسانی میشود، بنابراین برای اطلاع از رقم دقیق در زمان رسیدگی، بهتر است از دادسرا یا وکیل پرونده استعلام شود. در صورتی که کلاهبرداری با همکاری چند نفر یا در قالب گروه سازمانیافته انجام شده باشد، مجازات مرتکبان میتواند تشدید شود.
برای پیشگیری از کلاهبرداری اینترنتی باید از کلیک روی لینکهای ناشناس و ورود اطلاعات بانکی در سایتهای فاقد نماد اعتماد خودداری کرد، پیش از خرید از فروشندگان ناشناس در شبکههای اجتماعی تحقیق کرد و هرگز رمز دوم، cvv۲ یا رمز پویا را در اختیار هیچکس قرار نداد.
این نوع احتیاط تنها به معاملات مالی محدود نمیشود؛ برای نمونه در خرید خودرو دست دوم از آگهیهای اینترنتی نیز کلاهبرداریهای مشابهی رایج است و راهنمای خرید خودرو دست دوم بدون خطر نکات مفیدی برای شناسایی آگهیهای جعلی و فروشندگان نامعتبر ارائه میدهد.
شکایت کیفری از کلاهبرداری اینترنتی مسیری مشخص دارد؛ جمعآوری فوری مدارک، ثبت شکوائیه در دادسرای جرایم رایانهای از طریق سامانه ثنا یا دفاتر خدمات قضایی، و ثبت موازی گزارش در پلیس فتا برای تسریع شناسایی متهم. قانونگذار در ماده 741 قانون مجازات اسلامی و ماده 67 قانون تجارت الکترونیک برای این جرم مجازات حبس، جزای نقدی و الزام به رد مال در نظر گرفته است، اما موفقیت پرونده تا حد زیادی به سرعت اقدام شاکی و کیفیت مستنداتی بستگی دارد که در همان روزهای نخست جمعآوری میشود. با توجه به پیچیدگی برخی پروندههای سایبری، بهویژه در مبالغ بالا یا کلاهبرداریهای گروهی، مشورت با وکیل متخصص جرایم رایانهای پیش از ثبت شکایت یا در جریان رسیدگی میتواند نتیجه پرونده را بهبود بخشد. این مطلب صرفاً اطلاعات عمومی درباره فرآیند قانونی است و جایگزین مشاوره حقوقی اختصاصی برای شرایط خاص هر پرونده نیست.
تیم تحریریه
دیدگاه شما برای ما ارزشمند است
تمامی حقوق برای سایت چه خبر محفوظ است
