تسمه تایم قطعهای لاستیکی و دندهدار است که چرخش میللنگ و میلسوپاپ موتور را هماهنگ میکند تا سوپاپها دقیقاً در لحظه درست باز و بسته شوند. علائم هشدار شامل صدای تیکتیک از ناحیه تسمه، بدرفتاری موتور، نشتی روغن نزدیک درپوش تسمه و در حالت پارهشدن، روشننشدن کامل موتور است؛ تعویض بهموقع طبق دفترچه خودرو ضروری است.
تسمه تایم نواری لاستیکی و مقاوم با دندانههای داخلی است که میللنگ را به میلسوپاپ یا میلسوپاپها متصل میکند تا چرخش این دو بخش کاملاً هماهنگ بماند. این هماهنگی تضمین میکند سوپاپهای ورودی و خروجی دقیقاً همزمان با حرکت بالا و پایین پیستونها باز و بسته شوند، نه زودتر و نه دیرتر.
در عملکرد یک موتور احتراق داخلی، میللنگ نیروی حاصل از حرکت پیستونها را به چرخش تبدیل میکند و همین چرخش باید با دور دقیقی به میلسوپاپ منتقل شود. میلسوپاپ وظیفه دارد سوپاپهای ورودی هوا و سوخت و سوپاپهای خروجی گازهای احتراق را در لحظه صحیح باز و بسته کند. تسمه تایم زیر یک درپوش محافظ در جلوی موتور قرار دارد و معمولاً از دید مستقیم راننده پنهان است، به همین دلیل خیلی از رانندگان تا زمان بروز مشکل اصلاً از وجود آن آگاه نمیشوند.
در برخی خودروها، تسمه تایم علاوه بر هماهنگی سوپاپها، پمپ آب و حتی پمپ روغن یا پمپ سوخت مکانیکی را نیز میگرداند. به همین دلیل وقتی درباره تعویض تسمه تایم صحبت میشود، معمولاً چند قطعه مرتبط دیگر هم در همان بازه بررسی و در صورت لزوم تعویض میشوند.
در گروهی از موتورها که به آنها موتورهای اینترفرنس گفته میشود، فضای داخل سیلندر آنقدر محدود طراحی شده که مسیر حرکت سوپاپ باز و مسیر بالاآمدن پیستون با هم همپوشانی دارد. تا زمانی که تسمه تایم سالم است، این همپوشانی هیچ مشکلی ایجاد نمیکند چون سوپاپ همیشه دقیقاً سر زمان بسته میشود. اما اگر تسمه تایم پاره یا چند دندانه از آن کنده شود، این هماهنگی از بین میرود.
در چنین شرایطی ممکن است سوپاپ باز در مسیر بالاآمدن پیستون قرار بگیرد و پیستون مستقیماً به سوپاپ برخورد کند. نتیجه این برخورد معمولاً خمشدن یا شکستن سوپاپها، آسیب به سرسیلندر، خطوخش روی جداره سیلندر و در موارد شدید آسیب به خود پیستون است. تعمیر چنین موتوری معمولاً پرهزینه است و گاهی هزینه آن با خرید یک موتور کارکرده جایگزین برابری میکند.
در مقابل، گروه دیگری از موتورها به شکل غیراینترفرنس یا فریران طراحی شدهاند و فضای کافی برای عبور سوپاپ باز بدون برخورد با پیستون دارند. در این موتورها پارگی تسمه تایم معمولاً فقط باعث خاموششدن ناگهانی موتور میشود، بدون آسیب مکانیکی جدی داخلی. نکته مهم این است که نوع موتور هر خودرو باید بهطور مشخص و از منبع رسمی همان خودرو استعلام شود، چون تعمیم یک قاعده کلی به همه مدلها درست نیست و بیاحتیاطی در این زمینه میتواند هزینه سنگینی به همراه داشته باشد.
خرابی تسمه تایم معمولاً پیش از پارگی کامل چند نشانه هشداردهنده از خود نشان میدهد، از جمله صدای غیرعادی از جلوی موتور، بدرفتاری یا لرزش موتور، نشتی روغن نزدیک درپوش تسمه و در صورت بازرسی بصری، ترکخوردگی یا ساییدگی روی سطح تسمه. توجه به این نشانهها و مراجعه سریع به تعمیرگاه میتواند از آسیب گرانقیمتتر جلوگیری کند.
یکی از رایجترین علائم، شنیدن صدای تیکتیک یا صدایی شبیه شلاقخوردن از قسمت جلویی موتور، دقیقاً از محل قرارگیری تسمه تایم است. این صدا معمولاً هنگام روشنبودن موتور و بهخصوص در دور آرام شنیده میشود و میتواند نشانه شلشدن تسمه، ساییدگی دندانهها یا خرابی غلتکهای هدایتکننده تسمه باشد.
نشانه دیگر، بدرفتاری یا لرزش نامنظم موتور و افت عملکرد آن است. وقتی تسمه تایم چند دندانه بلغزد یا کمی از حالت اصلی خارج شود، هماهنگی سوپاپها با پیستونها بهطور جزئی به هم میریزد و موتور دچار میسفایر یا بدرفتاری در دور آرام میشود، حتی اگر هنوز تسمه پاره نشده باشد.
نشتی روغن نزدیک درپوش تسمه تایم هم میتواند هشدار مهمی باشد. کاسهنمدهای اطراف میللنگ یا میلسوپاپ با گذشت زمان فرسوده میشوند و روغن نشتی میتواند روی سطح تسمه بریزد، آن را لغزنده کند و عمر آن را بهشدت کاهش دهد. اگر هنگام سرویس خودرو رد روغن نزدیک درپوش تسمه دیده شود، بررسی فوری لازم است.
در صورتی که امکان بازرسی بصری تسمه وجود داشته باشد، وجود ترکهای ریز روی سطح، پرزدار یا نخنما شدن لبهها و براق و شیشهای شدن سطح تسمه از نشانههای فرسودگی جدی هستند. در نهایت، اگر تسمه تایم بهطور کامل پاره شده باشد، معمولاً موتور اصلاً روشن نمیشود یا در حین حرکت بهطور ناگهانی خاموش میشود و دیگر روشن نمیشود.
| علامت مشاهدهشده | احتمالاً نشاندهنده چیست |
|---|---|
| صدای تیکتیک یا شلاقی از جلوی موتور | شلشدن تسمه، ساییدگی دندانهها یا خرابی غلتک هدایتکننده |
| بدرفتاری موتور یا افت ناگهانی عملکرد | لغزش چند دندانه تسمه و بههمخوردن جزئی زمانبندی سوپاپها |
| نشتی روغن نزدیک درپوش تسمه | فرسودگی کاسهنمد میللنگ یا میلسوپاپ و لغزندهشدن سطح تسمه |
| ترک، پرزدار یا براقشدن سطح تسمه | فرسودگی لاستیک تسمه و نزدیکشدن به پایان عمر مفید |
| روشننشدن کامل موتور | احتمال پارگی کامل تسمه تایم و از دست رفتن زمانبندی موتور |
بازه تعویض تسمه تایم یک عدد ثابت و یکسان برای همه خودروها نیست و باید از دفترچه راهنمای همان خودرو یا نماینده رسمی سازنده استعلام شود، چون بسته به نوع موتور، حجم، جنس تسمه و شرایط استفاده میتواند بسیار متفاوت باشد. سازندگان معمولاً این بازه را هم بر اساس کیلومتر کارکرد و هم بر اساس سال تقویمی اعلام میکنند و هرکدام زودتر فرا برسد ملاک عمل است.
برای مثال، برخی خودروها بازه تعویض را حدوداً هر شصت تا صد هزار کیلومتر یا هر چهار تا شش سال اعلام میکنند، اما این فقط یک نمونه رایج در بازار است، نه یک قانون عمومی. مدل، سال ساخت و حتی نسخه موتوری یک خودرو میتواند بازه توصیهشده را کاملاً تغییر دهد، بنابراین تکیه بر شنیدهها یا تجربه یک خودروی دیگر میتواند گمراهکننده باشد.
شرایط رانندگی نیز روی این بازه اثر میگذارد. رانندگی مکرر در ترافیک سنگین، گرمای شدید هوا، توقف و حرکتهای پیاپی و طی مسافتهای کوتاه که موتور فرصت گرمشدن کامل پیدا نمیکند، همگی میتوانند فرسودگی تسمه تایم را سریعتر کنند. به همین دلیل بهتر است هنگام هر سرویس دورهای، وضعیت ظاهری تسمه هم از مکانیک مورد اعتماد پرسیده شود، حتی اگر هنوز به بازه رسمی تعویض نرسیده باشد.
تسمه تایم از جنس لاستیک مقاوم با تقویت الیاف داخلی ساخته میشود و به همین دلیل با گذشت زمان و در معرض حرارت و روغن، فرسوده میشود و نیاز به تعویض دورهای دارد. زنجیر تایم اما از فلز ساخته شده و معمولاً در روغن موتور غوطهور است، به همین دلیل عمر مفید آن معمولاً بسیار طولانیتر و در بسیاری موارد همطول عمر موتور در نظر گرفته میشود.
زنجیر تایم عمر بسیار بیشتری نسبت به تسمه دارد اما کاملاً بینیاز از بررسی نیست. در کارکردهای بسیار بالا یا در صورت کمبود و کثیفی روغن موتور، زنجیر تایم میتواند کشیده شود، حلقههای آن ساییده شوند یا کششگیرهای هیدرولیک آن دچار مشکل شوند که معمولاً با صدای جرینگجرینگ فلزی از جلوی موتور، بهخصوص هنگام استارت سرد، خودش را نشان میدهد.
هیچکدام از این دو سیستم بهطور مطلق بهتر از دیگری نیست؛ انتخاب سازنده معمولاً بر اساس هزینه تولید، فضای موتور، سروصدا و نیاز طراحی انجام میشود. آنچه برای مالک خودرو اهمیت دارد این است که بداند خودروی او کدام سیستم را دارد و بر همان اساس برنامه نگهداری را رعایت کند، چون غفلت از تسمه تایم قابل تعویض، ریسک بسیار بیشتری از یک زنجیر تایم سالم دارد.
بهترین راهکار برای پیشگیری از خرابی ناگهانی تسمه تایم، مراجعه به دفترچه راهنمای خودرو یا مشورت با مکانیک مورد اعتماد برای تعیین بازه دقیق تعویض و پایبندی به آن است، بهجای منتظر ماندن برای بروز علائم، چون در بسیاری از موارد نخستین نشانه واقعی، خودِ پارگی ناگهانی تسمه است.
یکی از توصیههای شناختهشده در میان مکانیکها این است که هنگام تعویض تسمه تایم، واتر پمپ نیز بهطور همزمان بررسی و در بسیاری خودروها تعویض شود. علت این توصیه ساده است؛ در بسیاری از خودروها واتر پمپ دقیقاً در همان مسیر تسمه تایم قرار دارد و برای تعویض تسمه، موتور باید تا حد زیادی باز شود. چون بخش عمده هزینه تعویض تسمه در واقع دستمزد باز و بستن قطعات اطراف موتور است نه قیمت خود تسمه، تعویض همزمان واتر پمپ در همین یکبار باز کردن، معمولاً هزینه یک بار باز کردن مجدد موتور در آینده نزدیک را حذف میکند.
پیش از خرید خودروی دست دوم نیز بررسی سابقه تعویض تسمه تایم اهمیت زیادی دارد، چون مشخص نبودن این سابقه میتواند خریدار را در معرض هزینه غیرمنتظرهای قرار دهد که در بسیاری موارد در راهنمای خرید خودرو دست دوم هم به آن اشاره میشود. همچنین بررسی فنی دقیقتر قبل از خرید، از جمله معاینه فنی رسمی خودرو، میتواند برخی نشانههای غیرمستقیم مشکلات موتوری را آشکار کند که جزئیات آن در راهنمای دریافت معاینه فنی خودرو توضیح داده شده است.
در نهایت، اگر خودرویی برای مدت طولانی پارک و بدون استفاده مانده، پیش از روشنکردن و رانندگی طولانی بهتر است وضعیت تسمه تایم هم بررسی شود، چون توقف طولانی و تغییرات دما میتواند روی جنس لاستیک تسمه اثر بگذارد، حتی اگر کارکرد کیلومتری خودرو کم باشد.
تسمه تایم قطعهای کوچک اما حیاتی است که هماهنگی زمانبندی موتور را حفظ میکند و غفلت از آن در بسیاری از موتورها میتواند به آسیب گرانقیمت منجر شود. توجه به علائم هشداردهنده مثل صدای غیرعادی، بدرفتاری موتور و نشتی روغن، همراه با پایبندی به بازه تعویض توصیهشده در دفترچه راهنمای خودرو، سادهترین و ارزانترین راه برای جلوگیری از خرابی ناگهانی و پرهزینه است. مشورت با مکانیک مورد اعتماد درباره نوع موتور، وضعیت واقعی تسمه و لزوم تعویض همزمان واتر پمپ نیز میتواند از هزینههای تکراری در آینده جلوگیری کند.
تیم تحریریه
دیدگاه شما برای ما ارزشمند است
تمامی حقوق برای سایت چه خبر محفوظ است
