ناخنهای شکننده معمولاً نتیجه ترکیبی از خشکی، تماس مکرر با آب و مواد شوینده، کمبودهای تغذیهای مانند آهن، بیوتین و روی، و گاهی بیماریهای زمینهای مانند کمکاری تیروئید یا کمخونی است؛ با اصلاح مراقبت روزانه، تغذیه مناسب و درمان علت زمینهای، اغلب ناخنها ظرف چند ماه ترمیم میشوند.
ناخن شکننده به ناخنی گفته میشود که بهراحتی میشکند، لایهلایه میشود یا در طول خود ترک میخورد. پزشکان این حالت را «انیکوشیزی» یا «انیکورکسی» مینامند و آن را نشانهای از خشکی ساده تا یک مشکل تغذیهای یا هورمونی زمینهای میدانند.
شکنندگی ناخن یکی از شایعترین شکایتهای پوستی است و در زنان بهدلیل تماس بیشتر با آب، مواد شوینده و لاک ناخن شایعتر دیده میشود. در حالت طبیعی، ناخن از چند لایه کراتین فشرده تشکیل شده که در کنار هم مقاومت و انعطاف ایجاد میکنند. وقتی رطوبت این لایهها بهطور مداوم از دست برود یا ساختار پروتئینی آنها ضعیف شود، لایهها از هم جدا میشوند و لبه ناخن نازک، خشک و مستعد شکستن باقی میماند. این مشکل معمولاً با افزایش سن نیز بیشتر میشود، چون سرعت رشد ناخن و بازسازی سلولی آن کاهش مییابد.
علل شکننده شدن ناخن طیف گستردهای دارد؛ از عادتهای روزمره مانند شستشوی مکرر دست و استفاده از استون گرفته تا کمبودهای تغذیهای و بیماریهای زمینهای مانند کمکاری تیروئید. شناخت علت اصلی، مهمترین قدم برای انتخاب درمان مناسب است.
تماس مکرر با آب و مواد شوینده، استفاده از استون برای پاککردن لاک، هوای خشک و سرد، و برداشتن مکرر لاک ژل یا کاشت ناخن، از رایجترین عوامل محیطی هستند که با از بین بردن رطوبت و لایه محافظ ناخن، آن را شکننده میکنند.
هر بار که دستها در آب فرو میروند، ناخن رطوبت جذب میکند و سپس آن را بهسرعت از دست میدهد؛ این چرخه تکراری تورم و خشکشدن، ساختار لایههای ناخن را ضعیف میکند و باعث لایهلایهشدن لبه آن میشود. استون موجود در برخی پاککنندههای لاک نیز چربی طبیعی ناخن و پوست اطراف آن را از بین میبرد و با استفاده مکرر، ناخن را خشک و شکننده باقی میگذارد. هوای خشک زمستان، سیستمهای گرمایشی خانگی و شستوشوی مکرر دست با مواد ضدعفونیکننده الکلی نیز رطوبت پوست و ناخن را کاهش میدهند. از سوی دیگر، برداشتن ناصحیح لاک ژل یا کاشت ناخن، بهویژه با کندن یا تراشیدن شدید، لایههای سطحی ناخن را از بین میبرد و آن را برای ماهها نازک و آسیبپذیر نگه میدارد. جویدن ناخن و استفاده از آن بهعنوان ابزار برای بازکردن اشیا نیز از عادتهای آسیبزننده رایج هستند.
کمبود آهن، بیوتین (ویتامین B7)، روی و پروتئین از شایعترین علل تغذیهای شکنندگی ناخن هستند؛ این ریزمغذیها در ساخت کراتین و حفظ رطوبت ناخن نقش کلیدی دارند و کمبود هرکدام میتواند ناخن را نازک، شکننده یا قاشقیشکل کند.
کمخونی فقر آهن یکی از شایعترین علل شکنندگی ناخن، بهویژه در زنان، است. در موارد شدید، ناخنها میتوانند به شکل قاشقی (کویلونیشیا) درآیند، یعنی بهجای برآمدگی طبیعی، فرورفته و کاسهمانند شوند. برای شناخت کامل نشانههای این کمبود، میتوانید علائم کمبود آهن در بدن و راههای درمان آن را مطالعه کنید. بیوتین، که به آن ویتامین B7 نیز گفته میشود، در ساخت کراتین نقش دارد و مطالعات نشان دادهاند مصرف روزانه حدود ۲.۵ میلیگرم بیوتین در برخی افراد میتواند ضخامت و استحکام ناخن را طی چند ماه بهبود دهد، هرچند شواهد علمی هنوز قطعی نیست. کمبود روی نیز با کندی رشد ناخن و ایجاد لکههای سفید همراه است. ویتامین D و کلسیم بهطور غیرمستقیم در سلامت ناخن مؤثرند؛ میتوانید برای اطلاعات بیشتر درباره زمان مناسب مصرف این ویتامین به بهترین زمان مصرف ویتامین D مراجعه کنید. کمبود پروتئین در رژیم غذایی نیز، از آنجا که کراتین خود نوعی پروتئین است، میتواند مستقیماً روی استحکام ناخن اثر بگذارد.
کمکاری و پرکاری تیروئید، پسوریازیس، عفونت قارچی ناخن، دیابت و برخی داروها مانند رتینوئیدها میتوانند باعث شکننده، ضخیم یا تغییرشکلیافتن ناخن شوند؛ در این موارد درمان علت زمینهای، پیشنیاز بهبود واقعی ناخن است.
در کمکاری تیروئید، متابولیسم بدن کند میشود و رشد ناخن و مو نیز تحت تأثیر قرار میگیرد؛ ناخنها خشک، شکننده و کندرشد میشوند. برای آشنایی با سایر نشانههای این بیماری، مقاله علائم کمکاری تیروئید در زنان میتواند مفید باشد. در مقابل، پرکاری تیروئید نیز میتواند باعث جدا شدن ناخن از بستر آن (انیکولیز) شود. پسوریازیس ناخن با ایجاد گودیهای ریز، ضخیمشدن و تغییر رنگ ناخن همراه است و گاهی با شکنندگی اشتباه گرفته میشود. عفونت قارچی ناخن (انیکومایکوزیس) نیز باعث ضخیم، زرد و شکنندهشدن ناخن، معمولاً از یک یا چند ناخن پا، میشود و نیاز به درمان ضدقارچی دارد، نه صرفاً مرطوبکننده. بیماریهای عروقی مانند سندروم رینود، با کاهش خونرسانی به نوک انگشتان، تغذیه ناخن را مختل میکنند. برخی داروها مانند رتینوئیدهای خوراکی، داروهای شیمیدرمانی و حتی مصرف طولانیمدت برخی داروهای فشار خون نیز از عوارض جانبی شناختهشدهای روی سلامت ناخن دارند.
اگر شکنندگی ناخن با تغییر رنگ غیرعادی، ضخیمشدن، جدا شدن از بستر، درد یا قرمزی پوست اطراف همراه باشد، یا چند ناخن همزمان و بهطور ناگهانی درگیر شوند، احتمال وجود یک بیماری زمینهای بیشتر است و نیاز به بررسی پزشکی دارد.
شکنندگی ساده ناشی از خشکی معمولاً فقط لبه ناخن را درگیر میکند و با مرطوبکردن منظم بهبود مییابد. اما زمانی که تغییراتی مانند خطوط سفید عریض، لکههای تیره زیر ناخن، فرورفتگیهای نقطهای مانند سر سوزن، یا جداشدن کامل ناخن از بستر آن دیده شود، باید احتمال بیماریهای پوستی، عفونت قارچی یا حتی برخی بیماریهای داخلی مانند کمخونی شدید، دیابت کنترلنشده یا بیماریهای کبدی و کلیوی را در نظر گرفت. تورم، قرمزی و درد در پوست اطراف ناخن میتواند نشانه پارونیشیا، یعنی عفونت باکتریایی یا قارچی بافت اطراف ناخن باشد که معمولاً به درمان دارویی نیاز دارد. تغییر ناگهانی و همزمان در چند ناخن، بهویژه اگر با خستگی، ریزش مو یا تغییر وزن همراه باشد، بیشتر به سمت علل هورمونی یا تغذیهای اشاره دارد و بهتر است با آزمایش خون بررسی شود.
درمان ناخن شکننده معمولاً ترکیبی از مراقبت روزانه مانند مرطوبکردن و پوشیدن دستکش، اصلاح تغذیه و در صورت نیاز مصرف مکمل، و درمان بیماری زمینهای در صورت وجود است؛ بهبودی کامل معمولاً چند ماه، همزمان با رشد کامل ناخن جدید، طول میکشد.
مرطوبکردن منظم ناخن و دور آن، پوشیدن دستکش هنگام شستوشوی ظرف و تماس با مواد شوینده، اجتناب از استون، کوتاهنگهداشتن ناخنها و کاهش دفعات لاک ژل یا کاشت، سادهترین و مؤثرترین راههای تقویت ناخنهای شکننده هستند.
استفاده از کرم یا روغن مرطوبکننده حاوی اوره، لانولین یا روغنهای طبیعی مانند روغن نارگیل و جوجوبا، بلافاصله بعد از هر بار تماس با آب، به حفظ رطوبت ناخن کمک میکند. پوشیدن دستکش لاستیکی هنگام شستشوی ظرف، نظافت خانه یا کار با مواد شوینده، یکی از سادهترین اما مؤثرترین اقدامات پیشگیرانه است. بهتر است بهجای پاککنندههای حاوی استون از پاککنندههای بدون استون استفاده شود و فاصله بین دو بار لاکزدن حداقل چند روز باشد تا ناخن فرصت تنفس داشته باشد. کوتاهنگهداشتن ناخنها احتمال گیرکردن و شکستن آنها را کاهش میدهد و سوهانکشیدن باید همیشه در یک جهت انجام شود، نه با حرکت رفتوبرگشتی، زیرا این حرکت لبه ناخن را ضعیف میکند. کاهش دفعات کاشت ناخن و لاک ژل، و دادن استراحت چندهفتهای به ناخنها بین دو دوره، به بازسازی طبیعی لایههای آسیبدیده کمک میکند.
مصرف غذاهای غنی از پروتئین، آهن، روی و بیوتین مانند تخممرغ، حبوبات، گوشت قرمز، مغزها و سبزیجات برگسبز، و در صورت تأیید پزشک مصرف مکمل بیوتین یا آهن، از راههای اصلی تقویت ناخن از درون هستند.
تخممرغ یکی از بهترین منابع طبیعی بیوتین و پروتئین است و میتواند بهطور مستقیم در ساخت کراتین ناخن نقش داشته باشد. حبوبات، عدس، مغزها و دانهها منابع خوبی از روی و بیوتین هستند، در حالی که گوشت قرمز، جگر و اسفناج از منابع اصلی آهن به شمار میروند. ماهیهای چرب مانند سالمون بهدلیل داشتن اسیدهای چرب امگا۳، به انعطافپذیری ناخن و کاهش شکنندگی آن کمک میکنند. پیش از مصرف هر مکملی مانند بیوتین، آهن یا روی، بهتر است ابتدا با آزمایش خون از وجود کمبود واقعی مطمئن شد؛ مصرف بیرویه آهن در افرادی که کمبود ندارند میتواند عوارض جانبی جدی داشته باشد. مکمل بیوتین معمولاً بیخطر است، اما نتیجه آن معمولاً پس از سه تا شش ماه مصرف منظم قابل مشاهده است، چون این مدت زمانی است که ناخن برای رشد کامل نیاز دارد.
اگر با وجود چند هفته مراقبت مناسب، ناخنها همچنان شکننده باقی بمانند، یا علائمی مانند تغییر رنگ، ضخیمشدن، جداشدن از بستر، درد یا تورم دیده شود، بهتر است به پزشک عمومی یا متخصص پوست مراجعه کرده و آزمایشهای لازم انجام شود.
پزشک معمولاً با معاینه ظاهری ناخن و بررسی سابقه پزشکی، احتمال علل مختلف را بررسی میکند و در صورت لزوم آزمایش خون شامل شمارش کامل سلولهای خونی (CBC)، فریتین برای بررسی ذخیره آهن بدن، آزمایش عملکرد تیروئید (TSH) و سطح روی را درخواست میدهد. اگر شک به عفونت قارچی وجود داشته باشد، نمونهبرداری از ناخن برای بررسی زیر میکروسکوپ یا کشت قارچی انجام میشود. تشخیص بهموقع علت زمینهای نهتنها به بهبود ناخن کمک میکند، بلکه میتواند نشانهای زودهنگام از یک مشکل سلامتی گستردهتر مانند کمخونی یا اختلال تیروئید باشد که نیاز به درمان مستقل دارد.
پیشگیری از شکنندگی ناخن با حفظ رطوبت پوست و ناخن، محافظت دستها در برابر آب و مواد شیمیایی، تغذیه متعادل و پرهیز از آسیبهای مکانیکی مانند جویدن ناخن یا برداشتن ناصحیح لاک، در بلندمدت امکانپذیر است.
در فصلهای سرد و خشک سال، استفاده از دستگاه بخور یا مرطوبکننده هوا در محیط خانه یا محل کار میتواند از خشکی بیش از حد پوست و ناخن جلوگیری کند. مرطوبکردن روزانه دستها، بهویژه قبل از خواب، یکی از سادهترین عادتهایی است که در بلندمدت تفاوت محسوسی در سلامت ناخن ایجاد میکند. انتخاب لاکهای بدون فرمالدئید و تولوئن، و اجتناب از پاککنندههای استونی، به حفظ ساختار طبیعی ناخن کمک میکند. رعایت یک رژیم غذایی متعادل و متنوع، شامل منابع کافی پروتئین، آهن، روی و ویتامینهای گروه B، مهمترین سرمایهگذاری بلندمدت برای سلامت ناخن است. در نهایت، اجتناب از عادتهایی مانند جویدن ناخن، کندن پوست اطراف آن یا استفاده از ناخن بهعنوان ابزار، از آسیبهای تجمعی جلوگیری میکند که در طول زمان میتواند به شکنندگی مزمن منجر شود.
شکننده شدن ناخن در بیشتر موارد مشکلی جدی نیست و ریشه در خشکی، تماس مکرر با آب و مواد شوینده یا کمبودهای تغذیهای ساده دارد که با مراقبت روزانه، مرطوبکردن منظم و اصلاح تغذیه قابل بهبود است. با این حال، در برخی افراد این نشانه میتواند به بیماریهای زمینهای مانند کمکاری تیروئید، کمخونی یا عفونت قارچی مرتبط باشد؛ بههمین دلیل توجه به علائم همراه مانند تغییر رنگ، درد یا تورم اهمیت زیادی دارد. اگر با وجود مراقبت مناسب بهبودی حاصل نشد، مراجعه به پزشک برای بررسی علت دقیق توصیه میشود.
تیم تحریریه
دیدگاه شما برای ما ارزشمند است
تمامی حقوق برای سایت چه خبر محفوظ است
