برای دریافت خسارت تصادف رانندگی ابتدا باید ایمنی صحنه حفظ شود و در تصادفات جرحی یا اختلافی با پلیس ۱۱۰ تماس گرفته شود تا کروکی تنظیم گردد؛ سپس حداکثر تا پنج روز کاری، حادثه به شرکت بیمه شخص ثالث اطلاع داده میشود، مدارک لازم ارائه میشود و پس از ارزیابی کارشناس بیمه، خسارت مالی یا جانی در چارچوب سقف تعهدات پرداخت خواهد شد.
- در تصادفات جرحی یا اختلافی، تماس با پلیس ۱۱۰ برای تنظیم کروکی الزامی است؛ در تصادفات صرفا مالی و توافقی میتوان بدون کروکی مستقیم به بیمه مراجعه کرد.
- مهلت اطلاع حادثه به شرکت بیمه شخص ثالث حداکثر پنج روز کاری از زمان وقوع تصادف است.
- بیمه شخص ثالث خسارت مالی وارد شده به خودرو یا اموال شخص ثالث و همچنین خسارت جانی ناشی از صدمه یا فوت را تا سقف تعهدات پرداخت میکند.
- طبق قانون بیمه اجباری شخص ثالث، شرکت بیمه موظف است حداکثر ظرف پانزده روز پس از دریافت مدارک کامل، خسارت را پرداخت کند.
- اگر راننده مقصر بیمه نداشته باشد یا سقف بیمه او کافی نباشد، صندوق تامین خسارتهای بدنی هزینههای جانی زیاندیده را پرداخت میکند و سپس آن را از مقصر بازپس میگیرد.
- در صورت اعتراض به مبلغ خسارت تعیینشده، ظرف بیست روز از تاریخ اعلام نظر کارشناس میتوان از مسیر شکایت حقوقی موضوع را در دادگاه پیگیری کرد.
اقدامات فوری در همان لحظات اولی بعد از تصادف
بلافاصله بعد از تصادف باید در صورت امکان خودرو را از مسیر ترافیک خارج کرد، به مصدومان احتمالی رسیدگی کرد، از صحنه و پلاک خودروها عکس گرفت و اطلاعات هویتی و بیمهای طرف مقابل را یادداشت کرد؛ در تصادفات جرحی یا اختلافی، تماس با پلیس ۱۱۰ برای حضور افسر راهور و تنظیم کروکی ضروری است.
نحوه رفتار در همان دقایق اول تصادف تاثیر مستقیمی بر روند دریافت خسارت دارد. بسیاری از پروندههایی که بعدا در شرکت بیمه یا دادگاه با مشکل مواجه میشوند، ریشه در همان لحظات اولیه دارند؛ از جمله جابهجا کردن خودرو قبل از ثبت مستندات کافی یا ندادن اطلاعات صحیح به طرف مقابل. به همین دلیل رعایت ترتیب زیر توصیه میشود.
- در محل توقف کنید و در صورت امکان خودرو را به حاشیه راه منتقل کنید تا از تصادف بعدی جلوگیری شود.
- وضعیت سرنشینان را بررسی کنید و در صورت وجود مصدوم، فورا با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.
- با پلیس راهور به شماره ۱۱۰ تماس بگیرید؛ به خصوص اگر آسیب بدنی وجود دارد یا طرفین بر سر تقصیر توافق ندارند.
- از صحنه تصادف، پلاک خودروها، آسیبهای وارده و محل دقیق برخورد عکس و فیلم تهیه کنید.
- مشخصات هویتی، شماره بیمهنامه شخص ثالث و شماره تماس راننده طرف مقابل را یادداشت کنید.
- اگر تصادف صرفا مالی و بدون اختلاف بر سر تقصیر است، میتوانید با توافق طرفین و بدون تنظیم کروکی، مستقیما برای تشکیل پرونده به شرکت بیمه مراجعه کنید.
نکتهای که کمتر به آن توجه میشود این است که تماس با پلیس همیشه اجباری نیست. در تصادفاتی که فقط خسارت مالی محدود دارند و هر دو راننده بر سر مقصر بودن یکی از طرفین توافق کامل دارند، میتوان بدون حضور پلیس و بدون کروکی، با تکمیل فرم اظهاریه در دفتر بیمه یا نمایندگی، مستقیما درخواست خسارت داد. اما به محض آنکه صدمه بدنی رخ دهد، طرفین درباره تقصیر اختلاف داشته باشند یا یکی از رانندگان از محل حادثه متواری شود، حضور پلیس و تنظیم کروکی رسمی الزامی است و بدون آن، شرکت بیمه معمولا از پرداخت خسارت خودداری میکند.
بیمه شخص ثالث چگونه خسارت مالی و جانی را پوشش میدهد
بیمه شخص ثالث دو نوع خسارت متفاوت را جبران میکند؛ خسارت مالی وارد شده به خودرو یا اموال شخص ثالث تا سقفی که بیمهگذار هنگام خرید بیمهنامه انتخاب کرده و خسارت جانی ناشی از صدمه یا فوت که سقف آن مستقل از تعهد مالی و بر اساس نرخ دیه تعیین میشود؛ راننده مقصر مسئولیت مدنی جبران این خسارات را بر عهده دارد.
این تعهد جبران خسارت در قالب یکی از انواع مسئولیت مدنی تعریف میشود که در حقوق ایران قواعد و شرایط مشخصی دارد و منشا آن میتواند تقصیر راننده یا صرفا رابطه علیت میان رفتار او و خسارت وارده باشد. برای آشنایی دقیقتر با اقسام مسئولیت مدنی و تفاوت مبنای آنها، میتوانید انواع مسئولیت مدنی را مطالعه کنید.
پوشش خسارت مالی
سقف تعهد مالی بیمه شخص ثالث ثابت نیست و بیمهگذار میتواند هنگام خرید بیمهنامه، آن را در محدودهای مشخص افزایش دهد. بر اساس اطلاعات منتشرشده برای سال ۱۴۰۵، حداقل تعهد مالی معادل هفتاد میلیون تومان و حداکثر آن تا یک میلیارد و چهارصد میلیون تومان قابل انتخاب است (آژکی). اگر میزان خسارت مالی از سقف انتخابشده در بیمهنامه راننده مقصر بیشتر باشد، مازاد آن مستقیما بر عهده خود راننده مقصر است و باید از طریق مراجعه مستقیم یا در صورت لزوم شکایت حقوقی از او مطالبه شود.
پوشش خسارت جانی
خسارت جانی شامل هزینههای درمان، از کارافتادگی و در موارد شدید، دیه فوت است. سقف تعهد جانی بیمه شخص ثالث از تعهد مالی جداست و بر مبنای نرخ دیه کامل انسان در ماههای حرام محاسبه میشود که برای سال ۱۴۰۵ معادل دو میلیارد و هشتصد میلیون تومان اعلام شده است. نکته مهم این است که در حوادث منجر به صدمه بدنی، شرکت بیمه موظف است پیش از نهایی شدن پرونده و صرفا بر اساس گزارش کارشناس یا نظر پزشکی قانونی، بخشی از دیه تقریبی را به صورت علیالحساب و بدون تاخیر به زیاندیده پرداخت کند تا هزینههای درمان بدون وقفه ادامه یابد.
نقش کروکی پلیس در تعیین تقصیر و دریافت خسارت
کروکی مهمترین سند رسمی برای تعیین درصد تقصیر هر یک از طرفین تصادف است و بدون آن، شرکت بیمه معمولا مبنایی برای محاسبه و پرداخت خسارت ندارد؛ افسر راهور پس از بررسی صحنه، آسیب خودروها و اظهارات طرفین، مسئولیت را مشخص و آن را در قالب کروکی سازشی یا غیرسازشی ثبت میکند.
کروکی سازشی زمانی تنظیم میشود که خسارت صرفا مالی و در محدوده سقف بیمه باشد و هر دو راننده درباره تقصیر توافق داشته باشند؛ در این حالت پرونده معمولا در همان محل و بدون ارجاع به مرجع قضایی بسته میشود. کروکی غیرسازشی برای مواردی است که صدمه بدنی رخ داده، خسارت از سقف بیمه بیشتر است، یکی از رانندگان گواهینامه معتبر ندارد، یکی از طرفین متواری شده یا اختلاف نظر جدی بر سر تقصیر وجود دارد؛ این نوع کروکی به دادسرا ارجاع میشود و روند رسیدگی طولانیتر خواهد بود (آژکی).
تشخیص درست میزان تقصیر در واقع همان رابطه سببیت میان رفتار راننده و خسارت واردشده را اثبات میکند؛ موضوعی که در حقوق مدنی جایگاه ویژهای دارد و پایه بسیاری از دعاوی جبران خسارت است. برای بررسی دقیقتر مفهوم رابطه سببیت و نحوه اثبات آن، مطالعه رابطه سببیت در ورود خسارت میتواند مفید باشد. اگر رانندگان بر سر مندرجات کروکی اختلاف داشته باشند، امکان اعتراض به آن نزد پلیس راهور یا از طریق شکایت به دادسرا وجود دارد؛ در این صورت پرونده به کارشناسان رسمی تصادفات ارجاع میشود تا با بررسی مجدد شواهد، نظر نهایی را اعلام کنند.
مراحل ثبت درخواست خسارت از شرکت بیمه
برای ثبت درخواست خسارت باید حداکثر تا پنج روز کاری حادثه را به شرکت بیمه اطلاع داد، مدارک هویتی، بیمهای و کروکی را تحویل داد و منتظر ماند تا کارشناس ارزیاب بیمه میزان خسارت را تعیین کند؛ قانون شرکت بیمه را موظف کرده پس از دریافت مدارک کامل، در بازه زمانی مشخصی خسارت را پرداخت کند.
مدارک مورد نیاز
- کارت خودرو و گواهینامه رانندگی هر دو طرف.
- اصل بیمهنامه شخص ثالث راننده مقصر یا شماره آن.
- کروکی پلیس یا فرم اظهاریه توافقی در تصادفات بدون کروکی.
- فاکتور تعمیرگاه و برآورد هزینه تعمیرات برای خسارت مالی.
- مدارک پزشکی، گزارش اورژانس یا پزشکی قانونی برای خسارت جانی.
- شماره حساب بانکی به نام زیاندیده برای واریز مبلغ خسارت.
پس از تکمیل مدارک، شرکت بیمه یک کارشناس ارزیاب معرفی میکند تا میزان خسارت وارده به خودرو یا اموال را بررسی و اعلام کند. برای خسارتهای صرفا مالی، معمولا طی دو تا چهار هفته پس از تکمیل پرونده و تایید کارشناس، مبلغ خسارت به حساب زیاندیده واریز میشود (مجله بیمه). طبق قانون بیمه اجباری خسارات وارد شده به شخص ثالث، شرکت بیمه مکلف است حداکثر ظرف پانزده روز پس از دریافت مدارک کامل نسبت به پرداخت خسارت اقدام کند و در صورت تاخیر، مشمول جریمه روزانه به نفع زیاندیده خواهد شد (متن قانون). برای خسارت جانی، از آنجا که تعیین دیه قطعی معمولا به رای دادگاه کیفری نیاز دارد، فرآیند طولانیتر است، هرچند پرداخت علیالحساب اولیه باید بدون فوت وقت انجام شود.
به گفته کارشناسان حوزه بیمه، رایجترین علت رد یا به تاخیر افتادن پرونده خسارت، ناقص بودن مدارک یا مغایرت میان اظهارات طرفین و مندرجات کروکی است؛ به همین دلیل توصیه میشود پیش از مراجعه به شرکت بیمه، تمام مدارک به صورت کامل و هماهنگ با کروکی آماده شود.
اگر بیمه راننده مقصر کافی نباشد یا او اصلا بیمه نداشته باشد
اگر راننده مقصر فاقد بیمه شخص ثالث معتبر باشد، ناشناس بمانید یا از صحنه متواری شود، خسارت جانی زیاندیده از محل صندوق تامین خسارتهای بدنی پرداخت میشود و این صندوق بعدا مبلغ پرداختی را از طریق مراجع قضایی از خود راننده مقصر مطالبه میکند؛ اما خسارت مالی در چنین شرایطی مستقیما بر عهده راننده مقصر باقی میماند.
صندوق تامین خسارتهای بدنی یک نهاد قانونی است که دقیقا برای همین شرایط پیشبینی شده؛ یعنی زمانی که مقصر حادثه شناسایی نشود، بیمه نداشته باشد یا میزان خسارت جانی از سقف تعهد بیمهنامه او فراتر رود. زیاندیده یا وراث او میتوانند با ارائه گزارش پلیس، مدارک پزشکی و رای دادگاه در صورت وجود، به این صندوق مراجعه کنند تا هزینههای درمان یا دیه پرداخت شود. برخلاف خسارت جانی، برای خسارت مالی چنین صندوقی وجود ندارد و زیاندیده باید مستقیما و از طریق تنظیم دادخواست حقوقی، مبلغ خسارت را از دارایی راننده مقصر مطالبه کند؛ فرآیندی که معمولا زمانبرتر از دریافت خسارت از بیمه است.
اگر به مبلغ خسارت تعیینشده اعتراض دارید
هر یک از طرفین ظرف بیست روز از تاریخ اعلام نظر کتبی کارشناس ارزیاب بیمه، حق دارد به میزان خسارت تعیینشده اعتراض کند و درخواست ارزیابی مجدد یا رسیدگی در دادگاه حقوقی بدهد؛ اگر در این مهلت اعتراضی ثبت نشود، نظر کارشناس قطعی میشود و شرکت بیمه بر همان مبنا خسارت را پرداخت خواهد کرد.
در این مرحله باید توجه داشت که مسیر مطالبه خسارت مالی یا جانی از بیمه یا راننده مقصر، یک دعوای حقوقی محسوب میشود؛ یعنی هدف آن جبران خسارت است، نه مجازات مقصر. این موضوع کاملا از شکایت کیفری علیه راننده مقصر، برای نمونه به اتهام بیاحتیاطی در رانندگی منجر به جرح یا فوت، جداست و هرکدام مرجع و آیین رسیدگی متفاوتی دارند؛ در بسیاری از پروندههای تصادف منجر به جرح، هر دو مسیر همزمان و به موازات هم پیگیری میشوند. برای درک دقیق تفاوت این دو مسیر و اینکه در چه شرایطی باید هرکدام را انتخاب کرد، پیشنهاد میشود تفاوت شکایت حقوقی با شکایت کیفری را مطالعه کنید.
زمانبندی کلی فرآیند دریافت خسارت
برای خسارتهای صرفا مالی و بدون اختلاف، از لحظه تشکیل کامل پرونده تا واریز مبلغ خسارت معمولا بین دو تا چهار هفته زمان میبرد؛ اما پروندههای خسارت جانی به دلیل نیاز به گزارش پزشکی قانونی و در موارد شدید، رای قطعی دادگاه برای تعیین دیه نهایی، میتواند از چند ماه تا بیش از یک سال به طول بینجامد.
عواملی مانند حجم پرونده در شعبه رسیدگیکننده، نیاز به کارشناسی مجدد در صورت اعتراض، یا طولانی شدن مراحل درمان مصدوم، همگی میتوانند این بازه زمانی را تغییر دهند. با این حال، رعایت دقیق مهلت پنج روزه اعلام حادثه به بیمه و تکمیل بهموقع مدارک، مهمترین عاملی است که از طولانی شدن بیدلیل پرونده جلوگیری میکند.
دریافت خسارت تصادف رانندگی در ایران مسیری چند مرحلهای دارد که با رعایت ایمنی در محل حادثه شروع میشود، با تنظیم بهموقع کروکی در موارد لازم ادامه مییابد و در نهایت با اعلام حادثه به بیمه ظرف پنج روز کاری و ارائه مدارک کامل به نتیجه میرسد. بیمه شخص ثالث خسارت مالی و جانی را تا سقف تعهدات پوشش میدهد و قانون، شرکت بیمه را به پرداخت بهموقع ملزم کرده است. در شرایطی که راننده مقصر بیمه کافی ندارد یا اصلا بیمه نیست، صندوق تامین خسارتهای بدنی و در نهایت شکایت حقوقی مستقیم از مقصر، راههای جایگزین زیاندیده برای احقاق حق خود خواهند بود.
آیا برای هر تصادفی باید کروکی گرفت؟
مهلت اعلام تصادف به بیمه چقدر است و دیر اعلام کردن چه عاقبتی دارد؟
اگر راننده مقصر بیمهنامه نداشته باشد، خسارت من چگونه پرداخت میشود؟
اگر به ارزیابی خسارت شرکت بیمه اعتراض داشته باشم چه باید کرد؟
دریافت خسارت از بیمه معمولا چقدر طول میکشد؟
آیا میتوان همزمان هم از بیمه خسارت گرفت و هم علیه راننده مقصر شکایت کیفری کرد؟
قانون بیمه اجباری خسارات وارد شده به شخص ثالث در اثر حوادث ناشی از وسایل نقلیه، مصوب ۱۳۹۵؛ متن کامل قانون از طریق عدالتسرا
مجله بیمه، «مراحل دریافت خسارت بیمه شخص ثالث از شرکت بیمه»، قابل مشاهده در bimeh.com
آژکی، «سقف تعهد مالی بیمه شخص ثالث در سال ۱۴۰۵»، قابل مشاهده در azki.com
