لرزش فرمان در سرعت بالا معمولاً از یک اختلال فیزیکی در چرخها یا سیستم تعلیق خودرو ناشی میشود؛ شایعترین دلیل آن نامیزان بودن چرخهاست، اما مشکلات لاستیک، خم شدن رینگ، تاب برداشتن دیسک ترمز، فرسودگی اجزای سیستم تعلیق، آسیب پلوس و فرسودگی بلبرینگ چرخ نیز از علتهای رایج آن به شمار میروند و باید یکبهیک بررسی شوند.
نامیزانی یا عدم بالانس چرخ به این معناست که وزن لاستیک و رینگ بهطور یکنواخت در اطراف محور چرخش پخش نشده است. این عدم تعادل باعث میشود چرخ در سرعتهای بالا نوسان پیدا کند و این نوسان از طریق سیستم فرمان به دست راننده منتقل شود؛ معمولاً لرزش از حدود ۸۰ تا ۱۰۰ کیلومتر در ساعت به بعد محسوستر میشود و با افزایش بیشتر سرعت شدیدتر میگردد.
نامیزانی معمولاً پس از تعویض لاستیک بدون بالانس مجدد، برخورد شدید چرخ با دستانداز یا جدول، یا افتادن وزنههای بالانس از روی رینگ در طول زمان رخ میدهد. کارشناسان تعمیرگاههای تخصصی لاستیک معمولاً اشاره میکنند که بیشتر مراجعانی که با شکایت لرزش فرمان در سرعت بالا مراجعه میکنند، پس از بررسی روی دستگاه بالانس، نامیزان بودن یک یا چند چرخ را بهعنوان علت اصلی داشتهاند.
تشخیص این حالت نسبتاً ساده است؛ اگر لرزش مستقل از ترمز گرفتن باشد، در تمام سرعتهای بالای یک آستانه مشخص حس شود و با کاهش سرعت کمکم فروکش کند، احتمال نامیزانی چرخ بالاست. رفع آن نیز کار پیچیدهای نیست و در بیشتر موارد با بالانس مجدد چرخها روی دستگاه مخصوص در تعمیرگاه لاستیک در کوتاهترین زمان ممکن انجام میشود. اصل فیزیکی بالانس چرخ در منابع فنی خودرو از جمله دانشنامههای تخصصی بهخوبی توضیح داده شده است.
وقتی سطح تماس لاستیک با جاده بهطور یکنواخت ساییده نشود، لاستیک دیگر کاملاً گرد و هممرکز نیست و همین موضوع در سرعت بالا به شکل لرزش خودش را نشان میدهد. این نوع سایش معمولاً نتیجه وضبیم نامناسب، فشار باد نامناسب طولانیمدت یا نبود چرخش دورهای لاستیکها بین محور جلو و عقب است. برای انتخاب لاستیک باکیفیت و متناسب با خودرو، مطالعه راهنمای خرید لاستیک مناسب خودرو میتواند در پیشگیری از این مشکل کمککننده باشد.
برآمدگی روی دیواره لاستیک نشانه جدایش لایههای داخلی از رویه لاستیک است و از جدیترین علتهای لرزش فرمان محسوب میشود، چون احتمال ترکیدن ناگهانی لاستیک در سرعت بالا را افزایش میدهد. بر اساس اعلام اداره ملی ایمنی ترافیک بزرگراههای آمریکا (NHTSA)، لاستیکهای آسیبدیده و فرسوده هرساله در تصادفات جادهای نقش مستقیم دارند و بازرسی منظم لاستیک بخش مهمی از ایمنی رانندگی است؛ جزئیات بیشتر در راهنمای ایمنی لاستیک NHTSA آمده است. در صورت مشاهده برآمدگی، ادامه رانندگی بهویژه در بزرگراه توصیه نمیشود و لاستیک باید هرچه سریعتر تعویض شود.
برخورد شدید با دستانداز عمیق، چاله یا لبه جدول میتواند رینگ چرخ را خم کند؛ در این حالت حتی اگر لاستیک سالم باشد، مجموعه چرخ دیگر کاملاً گرد و صاف نیست و در سرعت بالا لرزش پیوسته و معمولاً مستقل از ترمز گرفتن ایجاد میکند. این نوع لرزش برخلاف نامیزانی چرخ، با بالانس مجدد بهتنهایی برطرف نمیشود و معمولاً نیاز به بررسی چشمی و اندازهگیری گردی رینگ دارد.
رینگهای فولادی در برخی موارد قابل صافکاری هستند، اما رینگهای آلومینیومی معمولاً به دلیل ترک خوردگی احتمالی باید تعویض شوند تا خطری برای ایمنی ایجاد نکنند. انتخاب لاستیک با اندازه و ساختار مناسب برای شرایط جاده، مانند آنچه در راهنمای خرید لاستیک زمستانی مناسب خودروهای داخلی توضیح داده شده، میتواند احتمال آسیب رینگ در جادههای ناهموار یا برفی را تا حدی کاهش دهد.
اگر لرزش فرمان فقط و فقط هنگام فشار دادن پدال ترمز در سرعت بالا حس میشود و در حالت رها بودن پدال وجود ندارد، علت اصلی احتمالاً تاب برداشتن یا نامساوی ضخامت دیسک ترمز است. این حالت به شکل ضربان منظم هم در پدال ترمز و هم در فرمان احساس میشود و معمولاً هرچه سرعت هنگام ترمز گرفتن بیشتر باشد، شدت آن هم بیشتر است.
عامل اصلی این مشکل معمولاً گرم شدن بیش از حد دیسک در ترمزهای طولانی و شدید، بهویژه در مسیرهای سرازیری، یا رسوب نامنظم مواد لنت روی سطح دیسک است. راهحل معمول تراشکاری دیسک در صورت داشتن ضخامت کافی یا تعویض کامل دیسک همراه با لنت ترمز است؛ نادیده گرفتن این علامت باعث میشود فاصله ترمز در سرعت بالا نیز غیرقابل پیشبینیتر شود.
سهشاخه فرمان حلقه اتصال میان جعبه فرمان و چرخ است و در صورت فرسودگی یا ایجاد لقی در مفصل آن، چرخ در سرعت بالا و بهخصوص روی جادههای ناهموار دچار نوسان و لرزش میشود که معمولاً با شلتر شدن حس فرمان و کاهش دقت هدایت خودرو همراه است. این قطعه معمولاً باید در بازرسیهای دورهای از نظر میزان لقی بررسی شود.
بوشهای لاستیکی اهرمبندی سیستم تعلیق با گذشت زمان سفت و ترکخورده یا شل میشوند و اجازه حرکت اضافی به اجزای تعلیق میدهند؛ همین حرکت اضافه در سرعت بالا به شکل لرزش و گاهی صدای تقتق روی دستانداز حس میشود. ساغ سیبک فرسوده نیز به همین شکل باعث لقی و ناپایداری در حرکت چرخ میگردد. تعویض این قطعات معمولاً باید همزمان با تنظیم زاویه چرخها انجام شود چون فرسودگی آنها روی وضبیم هم اثر میگذارد.
پلوس یا جفتسرعتمتغیر، قدرت را از گیربکس به چرخ منتقل میکند و در صورت آسیب یا فرسودگی، معمولاً همراه با صدای تیکتیک هنگام دور زدن و لرزشی که با افزایش سرعت و شتابگیری شدیدتر میشود، خودش را نشان میدهد. علت رایج آسیب پلوس، پاره شدن گردگیر لاستیکی آن است که باعث خروج گریس و ورود گرد و خاک و رطوبت به داخل مفصل میشود و فرسودگی را تسریع میکند.
بازرسی دورهای گردگیر پلوس از نظر پارگی، کاری ساده و کمهزینه است که میتواند از خرابی کامل مفصل و لرزش شدیدتر در آینده جلوگیری کند. در صورت پیشرفت آسیب، معمولاً کل مجموعه پلوس باید تعویض شود، چون تعمیر جزئی مفصل داخلی معمولاً از نظر اقتصادی و ایمنی توصیه نمیشود.
بلبرینگ چرخ فرسوده معمولاً پیش از لرزش، خودش را با صدای زوزه یا غرش پیوسته نشان میدهد که با افزایش سرعت بلندتر میشود و گاهی هنگام پیچیدن به یک سمت، شدت یا زیر و بمی صدا تغییر میکند. اگر فرسودگی ادامه پیدا کند، لقی داخل بلبرینگ به شکل لرزش و ناپایداری در فرمان هم قابل احساس میشود.
این مورد از نظر ایمنی جدی است، چون فرسودگی شدید بلبرینگ در نهایت میتواند به قفل شدن یا شل شدن غیرعادی چرخ منجر شود. بررسی لقی چرخ در حالت بالا بودن خودرو روی جک، یکی از روشهای معمول تشخیص این مشکل در تعمیرگاه است و در صورت تأیید، تعویض بلبرینگ نباید به تعویق بیفتد.
وضبیم یا زاویه نامناسب چرخها بهتنهایی معمولاً باعث لرزش مستقیم نمیشود، بلکه بیشتر به شکل کشش خودرو به یک سمت و سایش نامتقارن یا موجیشکل روی سطح لاستیک ظاهر میشود. همین سایش نامتقارن اما در بلندمدت خودش به یک منبع لرزش در سرعت بالا تبدیل میشود، به همین دلیل بررسی زاویه چرخها بخش جداییناپذیر از عیبیابی کامل لرزش فرمان است.
تنظیم زاویه چرخها معمولاً پس از تعویض قطعات فرسوده سیستم تعلیق، برخورد شدید با دستانداز یا در فواصل زمانی مشخص توصیه میشود. این کار با دستگاه تخصصی وضبیم انجام میشود و در بیشتر موارد همراه با بررسی وضعیت لاستیکها و چرخش دورهای آنها صورت میگیرد تا از تکرار سایش نامتقارن جلوگیری شود.
برای تشخیص علت لرزش فرمان باید به سه نکته توجه کرد؛ در چه بازه سرعتی لرزش شروع میشود، آیا فقط هنگام ترمز گرفتن یا فقط هنگام پیچیدن رخ میدهد یا مستقل از اینهاست، و آیا با گذشت زمان و افزایش کیلومتر شدیدتر میشود یا ثابت باقی میماند. پاسخ به این سه سؤال دامنه علتهای احتمالی را بهشدت محدود میکند.
برای مثال لرزشی که فقط هنگام ترمز گرفتن حس میشود معمولاً به دیسک ترمز برمیگردد، لرزش همراه با صدا هنگام پیچیدن اغلب به پلوس یا بلبرینگ چرخ مربوط است و لرزش پیوسته و مستقل از ترمز یا پیچیدن معمولاً ریشه در نامیزانی چرخ، رینگ خم یا سایش نامتقارن لاستیک دارد. اگر همراه با لرزش، چراغهای هشدار دیگری هم روی داشبورد روشن شوند، بررسی جداگانه آنها لازم است؛ برای آشنایی با یکی از رایجترین این هشدارها میتوان به دلایل روشن شدن چراغ چک انجین مراجعه کرد. در نهایت، بهترین راه تشخیص قطعی، بازرسی خودرو روی لیفت توسط تعمیرکار مجرب و در صورت نیاز تست جادهای کنترلشده است.
| علت | چه زمانی رخ میدهد | فوریت |
|---|---|---|
| نامیزانی چرخ | در تمام سرعتهای بالای یک آستانه مشخص | کم |
| سایش نامتقارن لاستیک | مستمر، با سرعت بیشتر میشود | متوسط |
| برآمدگی لاستیک | ثابت، مستقل از سرعت | بالا (فوری) |
| رینگ خمشده | پیوسته، مستقل از ترمز | متوسط تا بالا |
| تاب دیسک ترمز | فقط هنگام ترمز گرفتن | متوسط |
| فرسودگی اجزای تعلیق | بیشتر روی دستانداز و پیچ | متوسط تا بالا |
| آسیب پلوس (CV Joint) | هنگام شتابگیری و پیچیدن | متوسط |
| فرسودگی بلبرینگ چرخ | با صدای زوزه همراه، در پیچ تغییر میکند | بالا |
برخی نشانهها اضطراری تلقی میشوند و نباید حتی برای یک سفر کوتاه در بزرگراه نادیده گرفته شوند؛ از جمله برآمدگی روی دیواره لاستیک، شروع ناگهانی لرزش شدید در حین رانندگی، لرزش همراه با شل شدن یا لق شدن محسوس فرمان، یا لرزشی که همراه با کشیده شدن ناگهانی خودرو به یک سمت است. در همه این موارد بهترین کار کاهش سرعت، توقف ایمن در اولین فرصت و تماس با امداد جادهای یا تعمیرگاه است.
در مقابل، لرزشی که خفیف است، بهتدریج در طول چند هفته ظاهر شده و همراه با هیچ صدای غیرعادی یا تغییر در حس فرمان نیست، معمولاً فوریت کمتری دارد و میتوان در اولین فرصت مناسب خودرو را برای بازرسی به تعمیرگاه برد. با این حال هیچ لرزش فرمانی نباید برای مدت طولانی بدون بررسی رها شود، چون بیشتر این علتها با گذشت زمان و افزایش کیلومتر بدتر میشوند و هزینه تعمیر را هم افزایش میدهند.
لرزش فرمان در سرعت بالا تقریباً همیشه یک ریشه فیزیکی و قابل تشخیص دارد؛ از نامیزانی ساده چرخ که شایعترین و کمهزینهترین علت است تا مشکلات جدیتر مانند برآمدگی لاستیک، رینگ خم، تاب دیسک ترمز، فرسودگی اجزای سیستم تعلیق، آسیب پلوس یا بلبرینگ چرخ. کلید تشخیص درست، دقت به الگوی بروز لرزش است؛ اینکه در چه سرعتی شروع میشود، آیا با ترمز یا پیچیدن ارتباط دارد و آیا با زمان بدتر میشود. در صورت هرگونه تردید یا مشاهده نشانههای هشداردهنده مانند برآمدگی لاستیک یا شل شدن فرمان، بازرسی فوری توسط تعمیرکار متخصص بهترین و ایمنترین مسیر پیش رو است.
تیم تحریریه
دیدگاه شما برای ما ارزشمند است
تمامی حقوق برای سایت چه خبر محفوظ است