لاستیک زمستانی مناسب خودروهای داخلی مثل پراید، پژو ۲۰۶، تیبا، دنا و سمند باید سه ویژگی داشته باشد: ترکیب رابر نرم در دمای زیر هفت درجه، نماد سهقلهبرفی (3PMSF) روی بدنه، و سایز دقیقاً منطبق با پلاک خودرو. خرید زودهنگام از اواسط آبان و توجه به برند معتبر، ریسک سر خوردن روی برف و یخ را بهطور محسوس کاهش میدهد.
تفاوت اصلی در ترکیب رابر و طرح آج است؛ لاستیک زمستانی از رابری نرمتر ساخته میشود که در سرما سفت نمیشود و آج آن شیارهای ریز بیشتری برای گرفتن برف و یخ دارد، در حالی که لاستیک تابستانی زیر هفت درجه سانتیگراد سفت و لغزنده میشود.
لاستیک تابستانی برای دمای بالا و جاده خشک طراحی شده و ترکیب رابر آن با هدف مقاومت در برابر سایش و گرمای بالا فرموله شده است. همین ترکیب باعث میشود در هوای سرد، مولکولهای رابر سفت شوند و چسبندگی به سطح جاده کاهش پیدا کند. نتیجه این پدیده، افزایش مسافت ترمزگیری و کاهش کنترل فرمان روی سطوح خیس یا یخزده است.
لاستیک زمستانی برعکس این رفتار را دارد. رابر آن با افزودنیهای ویژهای فرموله شده که در دمای پایین انعطاف خود را حفظ میکند و شیارهای موسوم به سایپ روی آج، آب و برف ذوبشده را به بیرون هدایت میکنند. این طراحی باعث چسبندگی بهتر روی برف، یخ و آسفالت سرد و خیس میشود، هرچند در جاده گرم و خشک تابستانی، لاستیک زمستانی سریعتر فرسوده میشود.
لاستیک چهارفصل نوعی مصالحه بین این دو است. برای شرایط آبوهوایی معتدل با زمستانهای ملایم مناسب است، اما در برف سنگین یا یخبندان شدید عملکردی به مراتب ضعیفتر از لاستیک زمستانی اختصاصی دارد. برای انتخاب دقیقتر لاستیک متناسب با شرایط رانندگی، میتوان به راهنمای خرید لاستیک مناسب خودرو مراجعه کرد که معیارهای کلی انتخاب را توضیح داده است.
| نوع لاستیک | مناسب برای |
|---|---|
| لاستیک زمستانی | دمای زیر هفت درجه، برف، یخبندان، جادههای کوهستانی و شمال کشور |
| لاستیک تابستانی | دمای بالای هفت درجه، جاده خشک و گرم، مصرف سوخت و سایش کمتر در فصل گرم |
| لاستیک چهارفصل | مناطق با زمستان ملایم و بدون برف سنگین، رانندگی شهری با نوسان دمایی کم |
نماد 3PMSF مخفف Three Peak Mountain Snowflake است؛ نشانی متشکل از سه قله کوه و یک دانه برف که روی دیواره لاستیک حک میشود و نشان میدهد آن لاستیک در آزمون استاندارد شتابگیری روی برف فشرده، حداقل عملکرد لازم را کسب کرده است.
این نماد را نباید با علامت M+S (Mud and Snow) اشتباه گرفت. علامت M+S صرفاً بر اساس طرح آج و بدون آزمون عملکردی واقعی روی برف اعطا میشود و بسیاری از لاستیکهای چهارفصل معمولی نیز آن را دارند. اما 3PMSF مستلزم گذراندن آزمون شتابگیری استاندارد است و تنها به لاستیکهایی تعلق میگیرد که حداقل ۱۱۰ درصد عملکرد لاستیک مرجع را در ترمزگیری و شتابگیری روی برف فشرده نشان داده باشند.
به گفته شرکت کنتیننتال که یکی از تولیدکنندگان شناختهشده لاستیک در جهان است، ترکیب رابر لاستیکهای تابستانی و چهارفصل معمولی در دمای زیر هفت درجه سانتیگراد سفت شده و ضریب اصطکاک آنها بهطور محسوس افت میکند، در حالی که لاستیکهای دارای نماد 3PMSF برای حفظ انعطاف در همین بازه دمایی طراحی شدهاند. برای اطلاعات فنی بیشتر میتوان به منابع رسمی تولیدکنندگانی مانند Continental Tires مراجعه کرد.
هنگام خرید لاستیک زمستانی برای خودروهای داخلی، وجود این نماد روی دیواره لاستیک را حتماً بررسی کنید؛ صرف چاپ عبارت Winter یا Snow روی لاستیک، بدون نماد 3PMSF، تضمینی برای عملکرد استاندارد زمستانی نیست.
نماد M+S تنها بر اساس فاصله و عمق آج تعیین میشود و هیچ آزمون عملکردی الزامی ندارد، اما نماد 3PMSF نیازمند اثبات عملکرد واقعی در ترمزگیری و شتابگیری روی برف فشرده است. برای خرید مطمئن، اولویت با لاستیکهایی است که هر دو نماد را همزمان داشته باشند.
در بازار ایران گاهی لاستیکهایی با عنوان چهارفصل یا M+S بهجای لاستیک زمستانی واقعی عرضه میشوند. این لاستیکها برای بارش برف سبک و رانندگی شهری کوتاهمدت قابل قبولاند، اما برای جادههای برفی و کوهستانی یا سفرهای بینشهری زمستانی، لاستیک دارای نماد 3PMSF انتخاب مطمئنتری است.
قاعده کلی و رایج در صنعت لاستیک، تعویض به لاستیک زمستانی هنگامی است که میانگین دمای روزانه بهطور پایدار به زیر هفت درجه سانتیگراد برسد، صرفنظر از بارش برف. این آستانه دمایی، نه صرفاً هوای برفی، مبنای تصمیمگیری برای تعویض بهموقع لاستیک است.
دلیل این آستانه هفتدرجهای به رفتار فیزیکی رابر برمیگردد. زیر این دما، ترکیب رابر لاستیکهای معمولی وارد فاز سفتی میشود و انعطاف لازم برای گرفتن سطح جاده را از دست میدهد، حتی اگر جاده خشک و بدون برف باشد. به همین دلیل کارشناسان ایمنی جادهای معمولاً تعویض لاستیک را بر اساس تقویم و میانگین دمای منطقه توصیه میکنند، نه صرفاً پس از اولین بارش برف.
در بیشتر مناطق ایران، این آستانه دمایی از اواسط آبان تا اوایل آذر در مناطق کوهستانی و سردسیر مانند آذربایجان، اردبیل و بخشهایی از البرز و زاگرس فرا میرسد و در تهران و شهرهای مرکزی معمولاً از اواخر آذر تا اوایل دی رخ میدهد. برای شهرهای جنوبی و گرمسیر که بهندرت به این دما میرسند، لاستیک چهارفصل مناسب یا حتی همان لاستیک تابستانی استاندارد کفایت میکند.
توصیه عملی این است که تعویض را به روزهای اول برف یا هشدار هواشناسی موکول نکنید، چون در آن روزها صف طولانی در نمایندگیهای لاستیک و کمبود موجودی سایزهای پرتقاضا مانند سایزهای پراید و پژو ۲۰۶ رایج است. خرید و نصب زودهنگام، هم هزینه کمتر دارد و هم ریسک گیر افتادن در جاده برفی با لاستیک تابستانی را حذف میکند.
با پایدار شدن دمای روزانه بالای هفت درجه سانتیگراد، معمولاً از اواخر اسفند تا اواسط فروردین بسته به منطقه، زمان بازگشت به لاستیک تابستانی یا چهارفصل فرا میرسد. استفاده طولانیمدت از لاستیک زمستانی در هوای گرم، سایش آن را بهشدت افزایش میدهد و مصرف سوخت را نیز بالا میبرد.
سایز لاستیک باید دقیقاً با کدی که کارخانه سازنده روی درب باک سوخت، ستون راننده یا دفترچه راهنمای خودرو درج کرده مطابقت داشته باشد؛ تغییر سایز بدون بررسی فنی میتواند روی دقت سرعتسنج، عملکرد ایبیاس و فاصله لاستیک تا گلگیر تأثیر بگذارد.
برای پراید و تیبا، سایز رایج 135/80R13 است، هرچند برخی تریمهای تیبا و ساینا از سایز 175/70R13 نیز استفاده میکنند. پژو ۲۰۶ و ۲۰۷ معمولاً سایز 185/65R15 دارند و پژو ۴۰۵ و سمند اغلب با سایز 185/65R14 یا 195/65R15 بسته به تریم و مدل تولید عرضه میشوند. دنا و دنا پلاس نیز معمولاً از سایز 185/65R15 استفاده میکنند. از آنجا که سایز دقیق میتواند بین سالهای تولید و تریمهای مختلف تفاوت داشته باشد، مرجع نهایی همیشه برچسب روی خود خودرو یا دفترچه راهنماست، نه فهرستهای عمومی اینترنتی.
یکی از نکات مهم برای خودروهای داخلی، هماهنگی سایز لاستیک با رینگ اصلی کارخانه است. رینگهای آفتر مارکت با عرض یا قطر متفاوت از استاندارد کارخانه ممکن است باعث تماس لاستیک با گلگیر در پیچها یا دستانداز شوند، بهخصوص روی خودروهایی مثل کوییک و پراید ۱۱۱ که فاصله چرخ تا بدنه محدودتری دارند. مقایسه دقیق مشخصات فنی این دو مدل در مقایسه کوییک آر و پراید 111 میتواند برای درک تفاوتهای سایز و فاصله چرخ مفید باشد.
همچنین باید توجه داشت شاخص بار و شاخص سرعت لاستیک زمستانی جدید نباید کمتر از مقدار مندرج در دفترچه خودرو باشد؛ لاستیکی با شاخص بار پایینتر از استاندارد، در بار کامل سرنشین و بار، ریسک ترکیدگی یا تغییر شکل دیواره را افزایش میدهد.
در بازار ایران، هم برندهای بینالمللی شناختهشده و هم تولیدکنندگان داخلی، لاستیک زمستانی یا چهارفصل با قابلیت برفی عرضه میکنند؛ انتخاب باید بر اساس وجود نماد 3PMSF، تناسب سایز و بودجه در دسترس انجام شود، نه صرفاً بر اساس شهرت برند.
از میان برندهای بینالمللی، نامهایی مانند میشلن، کنتیننتال، پیرلی، هانکوک، نکسن و یوکوهاما در گروه لاستیکهای زمستانی و چهارفصل با کیفیت شناختهشده جهانی قرار دارند و برخی از این برندها با گرید و مدل مشخص وارد بازار ایران میشوند. این لاستیکها معمولاً از نظر کیفیت رابر، دوام آج و پایداری در دمای بسیار پایین عملکرد باثباتتری نسبت به برندهای ناشناخته دارند.
در کنار برندهای بینالمللی، تولیدکنندگان داخلی مانند بارز، یزد تایر و کویر تایر نیز مدلهایی با آج مناسب هوای سرد یا نماد M+S عرضه میکنند که برای رانندگی شهری در مناطق با زمستان ملایم گزینه مقرونبهصرفهای محسوب میشوند. برای رانندگی مکرر در مناطق کوهستانی یا برف سنگین، انتخاب لاستیکی با نماد رسمی 3PMSF، حتی اگر گرانتر باشد، از نظر ایمنی توجیه بیشتری دارد.
از آنجا که قیمت لاستیک بهطور مداوم در حال تغییر است و اعلام رقم مشخص در این راهنما گمراهکننده خواهد بود، بهترین روش، استعلام قیمت روز از چند فروشگاه یا نمایندگی معتبر و مقایسه آن با مشخصات فنی درجشده روی دیواره لاستیک است. خرید از فروشندگان دارای ضمانت اصالت کالا، ریسک برخورد با لاستیک تقلبی یا دستدوم بازسازیشده را کاهش میدهد.
لاستیکهایی که در طول فصل استفاده نمیشوند، تابستانی هنگام زمستان یا برعکس، باید تمیز، خشک و دور از نور مستقیم خورشید، حرارت و مواد شیمیایی مانند روغن و بنزین نگهداری شوند تا ترکخوردگی و سفتی زودرس رابر به تأخیر بیفتد.
پیش از انبار کردن، لاستیکها را با آب و صابون ملایم بشویید و کاملاً خشک کنید؛ باقیماندن گرد و غبار جاده یا روغن روی سطح لاستیک میتواند در بلندمدت به ترک خوردن رابر کمک کند. لاستیکها را در محیطی با دمای پایدار و دور از رطوبت بالا نگهداری کنید؛ گاراژ یا انباری خنک و خشک، بهتر از حیاط باز یا پشتبام در معرض آفتاب مستقیم است.
اگر لاستیکها روی رینگ نیستند، بهتر است بهصورت عمودی و نه رویهم چیده شوند تا وزن آنها باعث تغییر شکل دیواره نشود؛ اگر روی رینگ هستند، میتوان آنها را بهصورت افقی رویهم قرار داد. همچنین توصیه میشود فشار باد لاستیکهای نگهداریشده روی رینگ را چند واحد بالاتر از استاندارد تنظیم کنید تا در طول ماههای عدم استفاده، افت طبیعی باد به سطح خطرناک نرسد.
عمر مفید لاستیک، صرفنظر از میزان استفاده، معمولاً بین شش تا ده سال از تاریخ تولید است که با کد چهاررقمی روی دیواره لاستیک هفته و سال تولید قابل بررسی است. حتی لاستیکی که آج کافی دارد اما بیش از این بازه زمانی از تولید آن گذشته، ممکن است به دلیل سختشدن طبیعی رابر، ایمنی کافی نداشته باشد. برای بررسی وضعیت کلی خودرو پیش از فصل سرد، تنظیم بودن سایر بخشهای خودرو مانند راهنمای نگهداری باتری خودرو نیز اهمیت دارد، چون سرما هم روی لاستیک و هم روی باتری اثر منفی میگذارد.
رایجترین اشتباهات شامل نصب فقط دو لاستیک زمستانی بهجای چهار عدد، نادیده گرفتن نماد 3PMSF، خرید بر اساس سایز اشتباه یا قدیمی، و به تعویق انداختن خرید تا اولین برف سنگین است که هرکدام میتواند ایمنی خودرو را بهطور محسوس کاهش دهد.
نصب لاستیک زمستانی فقط روی محور جلو یا عقب، تعادل خودرو را در ترمزگیری و پیچ بههم میزند، چون دو محور با ضریب چسبندگی متفاوت عمل میکنند و ریسک سرخوردن محور با لاستیک تابستانی بهشدت افزایش مییابد؛ توصیه استاندارد صنعت همیشه تعویض هر چهار لاستیک همزمان است. اشتباه دیگر، اعتماد به لاستیک چهارفصل معمولی بهجای زمستانی اختصاصی در مناطق با برف سنگین است، در حالی که این لاستیکها برای شرایط شدید طراحی نشدهاند.
بسیاری از خریداران همچنین به عمق آج توجه نمیکنند؛ عمق آج کمتر از ۴ میلیمتر برای لاستیک زمستانی بهطور محسوس توانایی گرفتن برف را کاهش میدهد، حتی اگر لاستیک هنوز نماد 3PMSF داشته باشد. خرید لاستیک دستدوم بدون بررسی تاریخ تولید و سابقه استفاده نیز خطرناک است، چون رابر مسنشده حتی با آج ظاهراً سالم، انعطاف لازم را ندارد.
اشتباه رایج دیگر، غفلت از تنظیم فشار باد متناسب با دمای هوای سرد است؛ فشار باد با افت دما کاهش مییابد و لاستیک زیرباد رانندگی در برف را ناپایدارتر میکند. بازبینی ماهانه فشار باد در فصل سرد، بخشی جدانشدنی از نگهداری صحیح لاستیک زمستانی است.
لاستیک چهارفصل برای مناطقی با زمستان ملایم و بارش برف کمارتفاع و کوتاهمدت جایگزین قابل قبولی است، اما در برف سنگین، یخبندان مداوم یا جادههای کوهستانی، عملکرد آن بهطور محسوس ضعیفتر از لاستیک زمستانی اختصاصی با نماد 3PMSF است.
لاستیک چهارفصل نوعی مصالحه مهندسی است؛ ترکیب رابر آن نه به سختی لاستیک تابستانی در سرما است و نه به نرمی لاستیک زمستانی، و آج آن نیز میان طرح ساده تابستانی و آج پرشیار زمستانی قرار دارد. این ویژگی باعث میشود در بیشتر فصل سال عملکرد قابل قبولی داشته باشد، اما در شرایط حدی مانند برف تازه یا یخ صاف، نتواند به سطح ایمنی لاستیک زمستانی اختصاصی برسد.
برای رانندگان ساکن تهران، اصفهان، شیراز و شهرهایی با زمستان نسبتاً ملایم و بارش برف کم، لاستیک چهارفصل دارای نماد M+S یا حتی 3PMSF میتواند انتخاب منطقی و مقرونبهصرفهای باشد. اما برای ساکنان مناطق کوهستانی، شمال کشور، آذربایجان یا کسانی که سفرهای بینشهری زمستانی مکرر دارند، سرمایهگذاری روی یک ست کامل لاستیک زمستانی اختصاصی، از نظر ایمنی و کنترل خودرو در جاده، توجیه بیشتری دارد.
در نهایت تصمیم باید بر اساس الگوی واقعی رانندگی، نه صرفاً محل سکونت، گرفته شود. رانندهای که هرچند وقت یکبار به مناطق برفی سفر میکند نیز باید همان استانداردی را رعایت کند که ساکنان دائمی آن مناطق رعایت میکنند.
انتخاب لاستیک زمستانی مناسب برای خودروهای داخلی مانند پراید، پژو، تیبا، دنا و سمند بر سه پایه استوار است: تطابق دقیق سایز با مشخصات کارخانه، وجود نماد 3PMSF روی دیواره لاستیک، و تعویض بهموقع پیش از افت پایدار دما به زیر هفت درجه سانتیگراد. نگهداری صحیح ست لاستیک غیرفعال در فصل مقابل و پرهیز از اشتباهات رایج مانند نصب فقط دو لاستیک زمستانی، عمر مفید لاستیک و ایمنی رانندگی در جادههای سرد و برفی را بهطور محسوس افزایش میدهد.
تیم تحریریه
دیدگاه شما برای ما ارزشمند است
تمامی حقوق برای سایت چه خبر محفوظ است
