حالت ناشناس مرورگر در واقع فقط از ذخیره شدن تاریخچه، کوکیها و اطلاعات فرمها روی همان دستگاه جلوگیری میکند و هیچ ارتباطی به مخفی ماندن هویت شما در اینترنت ندارد. ارائهدهنده اینترنت، مدیر شبکه محل کار یا مدرسه، و همچنین وبسایتهایی که بازدید میکنید، همچنان میتوانند فعالیت آنلاین شما را ببینند و در بسیاری موارد شناسایی کنند.
- حالت ناشناس فقط تاریخچه، کوکی و اطلاعات فرمها را روی همان دستگاه پاک میکند و پس از بسته شدن پنجره چیزی از آن جلسه ذخیره نمیشود.
- ارائهدهنده اینترنت (ISP) و مدیر شبکه محل کار یا مدرسه همچنان میتوانند ترافیک و آدرس سایتهای بازدیدشده را ببینند.
- وبسایتها با استفاده از آدرس آیپی و اثرانگشت مرورگر (Browser Fingerprinting) میتوانند بدون کوکی هم کاربر را ردیابی کنند.
- فایلهایی که در حالت ناشناس دانلود میشوند، روی دستگاه باقی میمانند و به همراه بسته شدن پنجره پاک نمیشوند.
- برای پنهان ماندن واقعی از شبکه و وبسایتها، ابزار مناسب ویپیان است، نه حالت ناشناس.
- طبق پیمایش شرکت داکداکگو، سهچهارم کاربرانی که از این حالت استفاده کردهاند، نمیتوانند مزایای واقعی آن را بهدرستی توضیح دهند.
نامهای مختلفی که هر مرورگر برای این قابلیت انتخاب کرده، خودش بخشی از سوءتفاهم رایج است. گوگل کروم آن را «ناشناس» یا Incognito مینامد، مایکروسافت اج از عبارت InPrivate استفاده میکند، سافاری اپل آن را Private Browsing و فایرفاکس هم Private Window میخواند. این تفاوت در نامگذاری باعث شده بسیاری از کاربران تصور کنند وقتی این پنجره را باز میکنند، عملا از دید همه پنهان میشوند؛ در حالی که واقعیت فنی این قابلیت بسیار محدودتر از چیزی است که اسمش القا میکند.
حالت ناشناس از نظر فنی دقیقا چه کاری انجام میدهد؟
وقتی یک پنجره ناشناس باز میکنید، مرورگر یک نشست موقت و جدا از نشست عادی شما ایجاد میکند که در آن، تاریخچه بازدید، کوکیها، دادههای سایت و اطلاعاتی که در فرمها تایپ میکنید، پس از بستن پنجره بهطور خودکار حذف میشوند و روی دستگاه باقی نمیمانند.
به زبان سادهتر، مرورگر در این حالت مثل این است که هر بار یک مرورگر تازه و بدون سابقه را باز کرده باشید. اگر قبلا در حساب گوگل یا اینستاگرام خود وارد شده باشید، در پنجره ناشناس دوباره باید وارد شوید، چون کوکیهای ورود از نشست عادی به این پنجره منتقل نمیشوند. به همین ترتیب، اگر در یک سایت جستوجو کرده باشید، آن جستوجو در تاریخچه معمولی مرورگر ثبت نمیشود و پیشنهادهای خودکار بعدی هم بر اساس آن شکل نمیگیرند. طبق توضیح رسمی گوگل، این قابلیت باعث میشود مرورگر دادههای سایت یا رکوردی از سایتهای بازدیدشده را نگه ندارد، اما بهروشنی هشدار میدهد که فعالیت کاربر همچنان ممکن است برای سازمانهای مدیریتکننده شبکه، خود وبسایتها یا ارائهدهندگان خدمات گوگل قابل مشاهده باشد. (راهنمای رسمی گوگل کروم)
تفاوت در مرورگرهای مختلف
اصل کارکرد در همه مرورگرهای اصلی یکسان است، اما هر کدام جزئیات کوچکی دارند. کروم و اج بهطور پیشفرض بخشی از کوکیهای شخص ثالث را در این حالت محدود میکنند، فایرفاکس در پنجره خصوصی خود ردیابهای شناختهشده را مسدود میکند، و سافاری علاوه بر پاک نکردن تاریخچه، تلاش میکند از ردیابی بینسایتی هم جلوگیری کند. با این حال، هیچکدام از این تفاوتها به معنای مخفی شدن آدرس آیپی کاربر یا جلوگیری کامل از شناسایی توسط وبسایتها نیست؛ آنها فقط لایهای اضافه از محدودسازی کوکی هستند، نه یک سپر کامل حریم خصوصی.
حالت ناشناس در برابر چه مواردی از شما محافظت نمیکند؟
حالت ناشناس هیچ تاثیری روی چیزهایی که خارج از دستگاه شما اتفاق میافتد ندارد؛ یعنی ترافیک شما همچنان از مسیر ارائهدهنده اینترنت عبور میکند، شبکه محل کار یا مدرسه همچنان آن را میبیند، و وبسایتها همچنان میتوانند از روی آدرس آیپی و ویژگیهای دستگاه شما را شناسایی کنند.
نکته اصلی که در تعریف حالت ناشناس نادیده گرفته میشود، محل واقعی جایی است که این قابلیت اعمال میشود؛ فقط روی خود دستگاه. اما اینترنت یک مسیر طولانی از چند نقطه دارد و هرکدام از این نقطهها میتواند فعالیت شما را ببیند، حتی اگر مرورگرتان چیزی ذخیره نکند.
- ارائهدهنده اینترنت (ISP): تمام درخواستهایی که از مودم یا سیمکارت شما خارج میشود، از زیرساخت اپراتور عبور میکند؛ حالت ناشناس روی این مسیر هیچ تاثیری ندارد و اپراتور همچنان میتواند آدرس سایتهای بازدیدشده را ثبت کند.
- مدیر شبکه محل کار یا مدرسه: اگر از وایفای اداره، دانشگاه یا مدرسه استفاده میکنید، ترافیک شما از تجهیزات همان سازمان عبور میکند و بخش فناوری اطلاعات میتواند سایتهای بازدیدشده را در گزارش شبکه ببیند، صرفنظر از اینکه مرورگر شما در حالت عادی است یا ناشناس.
- ردیابی توسط وبسایتها: حتی بدون کوکی، بسیاری از سایتها با ترکیب آدرس آیپی، نوع دستگاه، نسخه مرورگر، فونتهای نصبشده و اندازه صفحهنمایش، یک «اثرانگشت» نسبتا یکتا از کاربر میسازند و میتوانند بازدیدهای بعدی همان کاربر را حتی در حالت ناشناس تشخیص دهند.
- حسابهای کاربری: اگر در پنجره ناشناس وارد جیمیل، اینستاگرام یا هر حساب دیگری شوید، از همان لحظه با هویت واقعی خود شناسایی میشوید و تمام مزیت ناشناس بودن از بین میرود.
یک سوءتفاهم رایج دیگر این است که حالت ناشناس نوعی محافظت امنیتی هم به همراه دارد؛ در حالی که اینطور نیست. اگر روی یک لینک آلوده کلیک کنید یا وارد یک سایت جعلی شوید، حالت ناشناس هیچ سپر اضافهای در برابر بدافزار یا کلاهبرداری فراهم نمیکند. برای آشنایی با روشهای رایج کلاهبرداری اینترنتی و راههای شناسایی آنها میتوانید مقاله فیشینگ چیست و چگونه از کلاهبرداریهای اینترنتی در امان بمانیم؟ را در چکخبر بخوانید.
| مورد | حالت ناشناس مخفی میکند؟ |
|---|---|
| تاریخچه بازدید روی همان دستگاه | بله |
| کوکیها و اطلاعات فرمها پس از بستن پنجره | بله |
| آدرس آیپی شما | خیر |
| فعالیت شما نزد ارائهدهنده اینترنت | خیر |
| فعالیت شما نزد مدیر شبکه محل کار یا مدرسه | خیر |
| ردیابی از طریق اثرانگشت مرورگر | خیر |
| هویت شما پس از ورود به یک حساب کاربری | خیر |
رایجترین تصورات اشتباه درباره حالت ناشناس
بخش زیادی از بدفهمی درباره حالت ناشناس از خود اسم آن میآید؛ کلمه «ناشناس» یا Incognito این تصور را ایجاد میکند که کاربر عملا از دید همه پنهان میشود، در حالی که پژوهشهای میدانی نشان میدهند اکثر کاربران معنای واقعی این قابلیت را نمیدانند.
در پیمایشی که شرکت داکداکگو با مشارکت بیش از پنجهزار شهروند آمریکایی انجام داد، نزدیک به نیمی از پاسخدهندگان گفته بودند حداقل یکبار از مرور خصوصی استفاده کردهاند، اما سهچهارم همین افراد نتوانستند مزایای واقعی آن را بهدرستی شرح دهند و حدود دوسوم آنها پس از آگاهی از محدودیتهای واقعی این قابلیت، احساس «شگفتزدگی»، «گمراهی» یا «آسیبپذیری» را گزارش کردند. (گزارش داکداکگو)
نمونه دیگری از همین سوءتفاهم را میتوان در پرونده حقوقی چند ساله علیه گوگل دید. کاربران در این پرونده مدعی بودند با وجود استفاده از حالت ناشناس در کروم، دادههای مرور آنها همچنان جمعآوری شده است. این پرونده در نهایت با توافقی میان طرفین بسته شد که بر اساس آن، گوگل متعهد شد میلیاردها رکورد داده مرتبط با نشستهای ناشناس را حذف یا اصلاح کند و متن هشدار نمایش دادهشده هنگام باز کردن پنجره ناشناس را شفافتر کند تا محدودیتهای واقعی این قابلیت را بهتر توضیح دهد.
از دید متخصصان امنیت سایبری، ریشه اصلی مشکل این است که حالت ناشناس یک ابزار «محرمانگی محلی» است، نه یک ابزار «ناشناسی شبکهای». به بیان یک کارشناس امنیت اطلاعات، بهترین توصیف برای این قابلیت، «پاککن تاریخچه محلی» است، نه «کلاه نامرئی»؛ کاربری که با این دو مفهوم را یکی فرض کند، در واقع تصمیمهای حریم خصوصی خود را بر پایه یک فرض غلط بنا کرده است.
کاربردهای عملی و مشروع حالت ناشناس
با وجود همه محدودیتها، حالت ناشناس اصلا بیفایده نیست؛ برای چند موقعیت مشخص، دقیقا همان کاری را میکند که لازم است، بدون اینکه ادعای امنیت یا ناشناسی کامل داشته باشد.
اولین و رایجترین کاربرد، ورود همزمان به چند حساب کاربری روی یک مرورگر است. برای مثال اگر مدیریت دو حساب کاری و شخصی جیمیل را برعهده دارید، میتوانید در پنجره عادی وارد یکی و در پنجره ناشناس وارد دیگری شوید، بدون آنکه نیاز به خروج و ورود مکرر باشد. البته اگر همین کار بهصورت روزانه و برای چند حساب انجام میشود، استفاده از یک مدیریتکننده رمز عبور معتبر برای نگهداری امن گذرواژههای هر حساب هم منطقیتر است؛ در اینباره مقاله مدیریت رمزهای عبور؛ آیا اپلیکیشنهای پسوردمنیجر امن هستند؟ در چکخبر توضیح کاملتری ارائه میدهد.
کاربرد دوم، خرید هدیه روی یک دستگاه مشترک خانوادگی است؛ وقتی میخواهید برای یکی از اعضای خانواده که از همان لپتاپ استفاده میکند هدیه بخرید، پنجره ناشناس مانع از این میشود که جستوجوهای شما در تاریخچه یا پیشنهادهای خودکار مرورگر او ثبت شود و غافلگیری هدیه را خراب کند.
کاربرد سوم که کمتر شناختهشده اما بسیار کاربردی است، جلوگیری از اثر شخصیسازی روی نتایج جستوجو و قیمتهاست. بسیاری از سایتهای خرید و رزرو بلیت، قیمت یا ترتیب نتایج را بر اساس تاریخچه مرور، مکان و رفتار قبلی کاربر تنظیم میکنند. باز کردن یک پنجره ناشناس باعث میشود این سایتها بدون اتکا به تاریخچه قبلی شما، نسخهای نزدیکتر به حالت پیشفرض را نمایش دهند، که برای مقایسه واقعیتر قیمتها یا نتایج جستوجو مفید است.
مقایسه با ویپیان؛ هرکدام دقیقا چه چیزی را محافظت میکند؟
حالت ناشناس فقط دادههای محلی روی دستگاه را پاک میکند، در حالی که ویپیان مسیر ترافیک شما را رمزگذاری کرده و آدرس آیپی واقعی را از دید ارائهدهنده اینترنت و وبسایتها پنهان میکند؛ این دو ابزار مکمل هم هستند، نه جایگزین هم.
بسیاری از کاربران بهاشتباه فکر میکنند حالت ناشناس و ویپیان کار مشابهی انجام میدهند، در حالی که این دو در دو لایه کاملا متفاوت از مسیر اینترنت عمل میکنند. حالت ناشناس فقط درون مرورگر و روی همان دستگاه اثر دارد؛ ویپیان اما کل ترافیک اینترنت دستگاه را از یک تونل رمزگذاریشده عبور میدهد و آن را از سرور دیگری در جای دیگر دنیا به اینترنت متصل میکند. نتیجه این است که ارائهدهنده اینترنت شما، بهجای دیدن آدرس دقیق سایتهای بازدیدشده، فقط میبیند که به یک سرور ویپیان متصل شدهاید. برای آشنایی کاملتر با نحوه کارکرد ویپیان و اینکه آیا کاربران عادی واقعا به آن نیاز دارند، مقاله ویپیان چیست و آیا استفاده از آن برای کاربران عادی ضروری است؟ در چکخبر را بخوانید.
چه زمانی باید از هرکدام استفاده کرد؟
اگر هدف فقط جلوگیری از ذخیره شدن تاریخچه روی یک دستگاه مشترک یا ورود همزمان به چند حساب است، حالت ناشناس کافی است و نیازی به ویپیان نیست. اما اگر هدف پنهان ماندن از دید ارائهدهنده اینترنت، عبور از محدودیتهای جغرافیایی محتوا، یا افزایش امنیت هنگام اتصال به وایفای عمومی است، ویپیان ابزار مناسبتری است. ترکیب هر دو (باز کردن پنجره ناشناس درون یک اتصال ویپیان فعال) بیشترین سطح حریم خصوصی را در اختیار یک کاربر عادی قرار میدهد، چون هم دادههای محلی دستگاه پاک میشوند و هم مسیر شبکه رمزگذاری میشود.
حالت ناشناس مرورگر ابزاری واقعی و مفید است، اما فقط برای همان کاری که طراحی شده؛ یعنی پاک نکردن ردی از تاریخچه، کوکیها و اطلاعات فرمها روی دستگاهی که با آن کار میکنید. این قابلیت هیچ تاثیری روی دیده شدن فعالیت شما توسط ارائهدهنده اینترنت، مدیر شبکه محل کار یا مدرسه، یا وبسایتهایی که از طریق آیپی و اثرانگشت مرورگر ردیابی میکنند ندارد. اگر هدف شما فقط مدیریت چند حساب کاربری یا خرید هدیه روی یک دستگاه مشترک است، حالت ناشناس دقیقا همان چیزی است که نیاز دارید. اما اگر به دنبال پنهان ماندن واقعی از دید شبکه هستید، باید سراغ ابزارهای دیگری مثل ویپیان بروید و همیشه هوشیاری در برابر لینکها و سایتهای مشکوک را هم فراموش نکنید، چون هیچکدام از این ابزارها جایگزین رفتار امن آنلاین نمیشوند.
آیا حالت ناشناس آدرس آیپی من را مخفی میکند؟
آیا مدیر شبکه محل کار میتواند فعالیت من در حالت ناشناس را ببیند؟
آیا استفاده از حالت ناشناس برای دانلود فایل هم امنتر است؟
چرا با وجود استفاده از حالت ناشناس، تبلیغات مرتبط با جستوجوهای قبلیام را میبینم؟
آیا حالت ناشناس در برابر بدافزار و ویروس هم محافظت میکند؟
آیا لازم است هم از حالت ناشناس و هم از ویپیان همزمان استفاده کنم؟
- راهنمای رسمی گوگل کروم درباره حالت ناشناس
- گزارش پیمایش داکداکگو درباره سوءتفاهمهای مرور خصوصی
- مقاله How To Geek درباره محدودیتهای واقعی حالت ناشناس
