آلفرد هیچکاک در سال ۱۸۹۹ در لندن به دنیا آمد، از دهه ۱۹۲۰ در صنعت فیلم بریتانیا فعالیت خود را آغاز کرد، در سال ۱۹۳۹ به هالیوود رفت و تا زمان درگذشتش در سال ۱۹۸۰ با فیلمهایی چون روانی و سرگیجه به «استاد تعلیق» سینمای جهان تبدیل شد.
آلفرد هیچکاک در ۱۳ اوت ۱۸۹۹ در محله لیتوناستون در شرق لندن به دنیا آمد و فعالیت حرفهای خود را در دهه ۱۹۲۰ در استودیوهای فیلم بریتانیا آغاز کرد، سپس در سال ۱۹۳۹ به هالیوود مهاجرت کرد و تا زمان درگذشتش در سال ۱۹۸۰ یکی از پرنفوذترین کارگردانان تاریخ سینما شناخته میشد.
او فعالیت خود را در صنعت فیلم به عنوان طراح کارتهای عنوان برای فیلمهای صامت آغاز کرد و به تدریج به کارگردانی رسید. فیلم مستاجر که در سال ۱۹۲۷ ساخت، یکی از نخستین آثاری بود که عناصر تعلیق و روایت جنایی مشخصه سبک بعدی او را در خود داشت. در سال ۱۹۲۹ نیز فیلم باجگیری را ساخت که به یکی از نخستین فیلمهای ناطق بریتانیا تبدیل شد.
در دهه ۱۹۳۰ هیچکاک با فیلمهایی چون سی و نه پله در سال ۱۹۳۵ و بانوی ناپدید در سال ۱۹۳۸ به شهرتی فراتر از مرزهای بریتانیا رسید. همین موفقیتها توجه تهیهکننده آمریکایی دیوید او سلزنیک را جلب کرد و در سال ۱۹۳۹ او را به هالیوود دعوت کرد. نخستین فیلم آمریکایی هیچکاک، ربکا در سال ۱۹۴۰، جایزه اسکار بهترین فیلم را از آن خود کرد، هرچند خود هیچکاک هیچگاه برنده رقابتی جایزه اسکار بهترین کارگردانی نشد.
در دهه ۱۹۵۰ هیچکاک با مجموعه تلویزیونی هیچکاک ارائه میکند که از سال ۱۹۵۵ تا ۱۹۶۵ پخش میشد، به چهرهای آشنا برای مخاطبان خانگی نیز تبدیل شد. او در طول دوران فعالیتش بیش از پنجاه فیلم بلند ساخت. اندکی پیش از درگذشتش در سال ۱۹۸۰، ملکه بریتانیا او را به عنوان شوالیه نامزد کرد. هیچکاک در ۲۹ آوریل ۱۹۸۰ در بلایر لسآنجلس درگذشت.
هیچکاک تفاوتی روشن میان «غافلگیری» و «تعلیق» قائل بود؛ به باور او غافلگیری زمانی رخ میدهد که تماشاگر هیچ اطلاعاتی از پیش ندارد، اما تعلیق زمانی شکل میگیرد که تماشاگر میداند خطری در راه است در حالی که شخصیت داستان از آن بیخبر است، و همین آگاهی نابرابر است که اضطراب واقعی را در ذهن مخاطب میسازد.
هیچکاک این نظریه را در گفتگوهای معروف خود با کارگردان فرانسوی فرانسوا تروفو توضیح داد و مثال بمب زیر میز را مطرح کرد؛ اگر بمبی زیر میزی بدون اطلاع تماشاگر منفجر شود، تنها چند ثانیه غافلگیری ایجاد میشود، اما اگر تماشاگر از وجود بمب باخبر باشد و شخصیتها همچنان درباره موضوعی عادی گفتگو کنند، دقایق طولانی تعلیق شکل میگیرد. او این اصل را در ساخت تقریبا تمام فیلمهای خود به کار گرفت.
بر همین اساس، هیچکاک ترجیح میداد اطلاعات کلیدی داستان را زودتر از شخصیتها در اختیار تماشاگر بگذارد و سپس تماشاگر را در جایگاه ناظری مضطرب قرار دهد که منتظر واکنش شخصیتها به خطر است. این رویکرد یکی از مهمترین دلایلی است که فیلمهای او پس از گذشت دههها همچنان تاثیرگذار باقی ماندهاند.
هیچکاک با استفاده خلاقانه از دوربین، جلوههای بصری تازهای به سینما اضافه کرد که مهمترین آنها افکت دالی زوم است؛ ترکیبی همزمان از عقبرفتن دوربین و زوم به جلو که در فیلم سرگیجه در سال ۱۹۵۸ برای نشان دادن حس سرگیجه و ترس از ارتفاع شخصیت اصلی استفاده شد و از آن پس به «افکت ورتیگو» شهرت یافت.
او همچنین در فیلم طناب در سال ۱۹۴۸ تلاش کرد فیلم را با نماهای بلند و بههمپیوسته طوری بسازد که بهنظر یک نمای پیوسته و بدون قطع برسد، تجربهای فنی که در آن دوره کاملا نوآورانه محسوب میشد. در فیلم پنجره پشتی نیز در سال ۱۹۵۴ دوربین را عمدتا از زاویه دید شخصیت اصلی تنظیم کرد تا تماشاگر همان چیزی را ببیند که او از پنجره آپارتمانش میبیند.
این شیوه استفاده از زاویه دید و حرکت دوربین برای همراه کردن احساس تماشاگر با شخصیت اصلی، بعدها به یکی از ابزارهای استاندارد در ساخت فیلمهای تعلیقی و روانشناختی تبدیل شد و نسلهای بعدی فیلمسازان از آن الهام گرفتند.
یکی از مضامین تکرارشونده در آثار هیچکاک، مرد بیگناهی است که بهطور تصادفی در موقعیتی خطرناک و پرماجرا گرفتار میشود و باید بیگناهی خود را ثابت کند؛ این الگو در فیلمهایی چون شمال از شمال غربی در سال ۱۹۵۹ و خرابکار در سال ۱۹۴۲ بهروشنی دیده میشود و به تماشاگر عادی امکان همذاتپنداری آسان با قهرمان داستان را میدهد.
امضای شخصی دیگر هیچکاک، حضور کوتاه و معمولا بدون دیالوگ او در تقریبا تمام فیلمهایش بود، عادتی که به گفته خودش از فیلمهای اولیهاش و از سر نیاز به بازیگر اضافه آغاز شد و بعدها به بازی محبوبی برای تماشاگران تبدیل شد که در هر فیلم به دنبال یافتن او در میان صحنهها میگشتند.
همکاری هیچکاک با آهنگساز برنارد هرمن یکی از مهمترین همکاریهای کارگردان و آهنگساز در تاریخ سینما به شمار میرود؛ هرمن از فیلم مشکل با هری در سال ۱۹۵۵ همکاری خود با هیچکاک را آغاز کرد و موسیقی متن فیلمهایی چون سرگیجه، شمال از شمال غربی و روانی را ساخت.
موسیقی زهی معروف صحنه حمام در فیلم روانی که سال ۱۹۶۰ اکران شد، یکی از شناختهشدهترین قطعات موسیقی متن در تاریخ سینما است و نقش مهمی در تشدید حس وحشت آن صحنه دارد. همکاری هیچکاک و هرمن سرانجام پس از اختلاف نظر درباره موسیقی متن فیلم پرده دریده در سال ۱۹۶۶ پایان یافت، اما میراث مشترک آنها همچنان الگویی برای همکاری کارگردان و آهنگساز در سینمای امروز است.
در میان بیش از پنجاه فیلمی که هیچکاک ساخت، تعدادی از آثار او به آثار کلاسیک و همیشگی سینمای جهان تبدیل شدهاند که در ادامه به معرفی چند نمونه شناختهشده از آنها پرداخته میشود. علاقهمندان به سبکهای کلاسیک سینما میتوانند برای آشنایی با ژانرهای همسایه به معرفی بهترین فیلمهای نوآر تاریخ سینما نیز سر بزنند، چراکه بسیاری از عناصر بصری و روایی نوآر با آثار هیچکاک همپوشانی دارد.
پنجره پشتی داستان عکاسی را روایت میکند که به دلیل آسیبدیدگی پا در آپارتمان خود محبوس است و از پنجره، همسایه روبرویش را زیر نظر میگیرد تا اینکه گمان میبرد شاهد یک قتل بوده است. این فیلم با محدود کردن دیدگاه دوربین به همان چیزی که شخصیت اصلی میبیند، یکی از هوشمندانهترین تجربههای روایی هیچکاک محسوب میشود.
سرگیجه روایتگر کارآگاهی است که به دلیل ترس از ارتفاع مجبور به کنارهگیری از کار میشود و سپس درگیر ماجرایی پیچیده و روانشناختی پیرامون یک زن میشود. همین فیلم بود که افکت دالی زوم را به شهرت جهانی رساند و در نظرسنجیهای معتبر سینمایی بارها در فهرست برترین فیلمهای تاریخ سینما قرار گرفته است.
شمال از شمال غربی داستان مرد تجاری بیگناهی را دنبال میکند که به اشتباه با یک جاسوس اشتباه گرفته میشود و ناچار میشود سراسر کشور را برای اثبات بیگناهی خود بگردد. صحنه تعقیب و گریز این فیلم در میان مزارع باز و همچنین توقف در نزدیکی مجسمههای کوه راشمور، از تصاویر ماندگار تاریخ سینمای هالیوود به شمار میروند.
روانی با بودجهای نسبتا کم ساخته شد، اما به یکی از تاثیرگذارترین فیلمهای ترسناک و روانشناختی تاریخ سینما تبدیل شد. صحنه معروف حمام این فیلم، همراه با موسیقی زهی برنارد هرمن، الگویی برای شمار زیادی از فیلمهای ترسناک دهههای بعد شد و شخصیت نورمن بیتس همچنان یکی از شناختهشدهترین شخصیتهای منفی سینما است.
پرندگان داستان حملههای ناگهانی و بیدلیل پرندگان به ساکنان یک شهر کوچک ساحلی را روایت میکند و بدون تکیه بر موسیقی متن سنتی، تنها با صداهای طبیعی و جلوههای ویژه آن دوره، فضایی وهمآلود و نگرانکننده میسازد. این فیلم نمونهای از توانایی هیچکاک در ساخت وحشت از دل موقعیتهای بهظاهر عادی روزمره است.
| فیلم | سال اکران | ویژگی برجسته |
|---|---|---|
| پنجره پشتی | ۱۹۵۴ | روایت محدود به زاویه دید شخصیت اصلی از پنجره آپارتمان |
| سرگیجه | ۱۹۵۸ | معرفی افکت دالی زوم معروف به افکت ورتیگو |
| شمال از شمال غربی | ۱۹۵۹ | الگوی کلاسیک مرد بیگناه در تعقیب و گریز سراسری |
| روانی | ۱۹۶۰ | صحنه حمام و موسیقی زهی نمادین برنارد هرمن |
| پرندگان | ۱۹۶۳ | وحشت برآمده از طبیعت بدون موسیقی متن سنتی |
میراث هیچکاک در سینمای امروز در قالب دستور زبان بصری و روایی ژانر تریلر و ساسپنس زنده مانده است؛ از ساخت تعلیق مبتنی بر آگاهی مخاطب گرفته تا استفاده هوشمندانه از زاویه دید و موسیقی متن، بسیاری از این ابزارها که هیچکاک آغازگر یا تثبیتکننده آنها بود، هنوز در فیلمها و سریالهای معاصر به کار گرفته میشوند.
فیلمهای هیچکاک بارها در نظرسنجیهای معتبر نشریات و نهادهای سینمایی در میان بهترین فیلمهای تاریخ سینما ردهبندی شدهاند و نام او هنوز در کنار عنوان «استاد تعلیق» شناخته میشود. برای علاقهمندانی که به کاوش در دیگر سبکهای تجربی و پیشروی تاریخ سینما علاقه دارند، راهنمای شناخت سبک سوررئالیسم در سینما نگاهی تکمیلی به شیوههای دیگری از روایت غیرمتعارف در سینمای کلاسیک ارائه میدهد.
ترکیب هوشمندانه تعلیق روانشناختی، تکنیکهای نوآورانه دوربین و همکاری نزدیک با آهنگسازانی چون برنارد هرمن، هیچکاک را به الگویی ماندگار برای نسلهای بعدی فیلمسازان تبدیل کرد، بهطوری که اصطلاح «هیچکاکی» هنوز برای توصیف فیلمهایی با تعلیق روانشناختی و پیچشهای غیرمنتظره به کار میرود.
آلفرد هیچکاک از یک طراح جوان کارتهای عنوان در استودیوهای بریتانیا به یکی از تاثیرگذارترین کارگردانان تاریخ سینما تبدیل شد. تمایز او میان غافلگیری و تعلیق، تکنیکهای نوآورانهای چون افکت دالی زوم، مضامین تکرارشونده مرد بیگناه و حضورهای کوتاه امضاگونهاش، همراه با همکاری ماندگارش با برنارد هرمن، مجموعهای از ابزارهای سینمایی ساخت که همچنان در ژانر تریلر و ساسپنس زنده هستند. فیلمهایی چون پنجره پشتی، سرگیجه، شمال از شمال غربی، روانی و پرندگان نمونههای درخشانی از این سبکاند که پس از گذشت دههها همچنان تازه و تاثیرگذار بهنظر میرسند.
تیم تحریریه
دیدگاه شما برای ما ارزشمند است
تمامی حقوق برای سایت چه خبر محفوظ است
