بله، ارتباط علمی روشنی میان کمبود خواب و افزایش فشار خون وجود دارد. وقتی مدت یا کیفیت خواب کافی نباشد، سیستم عصبی سمپاتیک برای مدت طولانیتری فعال میماند، ترشح هورمونهای استرس مثل کورتیزول افزایش مییابد و عروق خونی توانایی کمتری برای شلشدن پیدا میکنند؛ نتیجه این فرایندها، بالارفتن تدریجی فشار خون در طول روز و شب است.
کمبود خواب فشار خون را از چند مسیر همزمان بالا میبرد؛ سیستم عصبی سمپاتیک بیشفعال میشود، هورمونهای استرس مثل کورتیزول و آدرنالین افزایش مییابند، دیواره رگها سفتتر و کمانعطافتر میشود و کلیهها در دفع نمک و آب کارایی کمتری پیدا میکنند. مجموع این تغییرات، هم فشار خون روزانه و هم فشار خون هنگام خواب را بالا نگه میدارد.
در حالت طبیعی، فشار خون در طول شب حدود ده تا بیست درصد نسبت به روز افت میکند؛ پدیدهای که پزشکان آن را افت شبانه فشار خون مینامند. این افت به قلب و عروق فرصت میدهد تا استراحت کنند. وقتی خواب کوتاه، سطحی یا مکرراً قطعشونده باشد، این افت شبانه کاهش مییابد یا اصلاً اتفاق نمیافتد؛ وضعیتی که با خطر بالاتر سکته مغزی و بیماری قلبی همراه است. از سوی دیگر، کمخوابی مزمن باعث میشود بدن مقاومت بیشتری نسبت به انسولین پیدا کند و التهاب خفیف و مزمنی در سراسر بدن ایجاد شود؛ هر دوی این عوامل مستقیماً روی سلامت عروق و تنظیم فشار خون اثر منفی میگذارند. پژوهشهای متعدد نشان دادهاند افرادی که کمتر از شش ساعت در شبانهروز میخوابند، در مقایسه با کسانی که هفت تا هشت ساعت میخوابند، احتمال بیشتری برای ابتلا به فشار خون بالا دارند.
یک یا دو شب بیخوابی معمولاً فشار خون را بهطور موقت و کوتاهمدت بالا میبرد و با بازگشت خواب طبیعی، به حالت اول برمیگردد؛ اما کمخوابی مزمن که هفتهها یا ماهها ادامه دارد، میتواند فشار خون را بهصورت پایدار و ماندگار بالا نگه دارد و زمینهساز فشار خون بالای مزمن شود.
بدن انسان توانایی قابلتوجهی برای جبران کوتاهمدت کمبود خواب دارد. برای مثال، بعد از یک شب بیخوابی بهخاطر پرواز یا امتحان، ممکن است فشار خون کمی بالا برود اما پس از یک یا دو شب خواب کافی، به محدوده طبیعی بازمیگردد. مشکل اصلی زمانی شروع میشود که این الگو تکرار شود؛ یعنی فردی هر شب کمتر از شش ساعت بخوابد یا خواب او مدام با بیدارشدنهای مکرر قطع شود. در این حالت، بدن هرگز فرصت کافی برای بازیابی سیستم عصبی و هورمونی پیدا نمیکند و بهمرور، مکانیسمهای تنظیمکننده فشار خون دچار اختلال دائمی میشوند. مطالعات طولی که افراد را طی چند سال پیگیری کردهاند نشان میدهند خطر ابتلا به فشار خون بالا در کسانی که بهطور مزمن کم میخوابند، بهمراتب بیشتر از افرادی است که خواب کافی و منظم دارند.
افراد مبتلا به آپنه انسدادی خواب، شیفتکاران شب، سالمندان، افراد دارای اضافهوزن و کسانی که بهطور مزمن کمتر از شش ساعت در شب میخوابند، بیشترین خطر را برای افزایش فشار خون ناشی از کمخوابی دارند؛ در این گروهها ترکیبی از عوامل هورمونی، عصبی و سبک زندگی، اثر کمخوابی را تشدید میکند.
در آپنه انسدادی خواب، راه هوایی بهطور مکرر در طول شب مسدود میشود و سطح اکسیژن خون افت میکند؛ بدن برای جبران این افت اکسیژن، سیستم عصبی سمپاتیک را فعال میکند که نتیجهاش افزایش مکرر و شبانه فشار خون است.
آپنه انسدادی خواب یکی از شایعترین و در عین حال کمتر تشخیصدادهشدهترین علل فشار خون مقاوم به درمان است؛ یعنی فشار خونی که با وجود مصرف چند داروی مختلف همچنان کنترل نمیشود. علامتهای رایج این عارضه شامل خروپف بلند، توقفهای کوتاه در تنفس هنگام خواب که اطرافیان متوجه آن میشوند، خستگی شدید صبحگاهی و خوابآلودگی در طول روز است. اگر این علائم برای شما یا فردی نزدیک به شما آشناست، بررسی توسط پزشک و در صورت نیاز انجام مطالعه خواب توصیه میشود؛ چون درمان آپنه خواب، مثلاً با دستگاه فشار مثبت راه هوایی (CPAP)، در بسیاری از بیماران باعث بهبود محسوس فشار خون هم میشود.
کار در شیفت شب یا تغییر مکرر ساعت خواب، ریتم شبانهروزی بدن را به هم میزند؛ همین بینظمی باعث میشود ترشح هورمونهای تنظیمکننده فشار خون در زمان نامناسب اتفاق بیفتد و بدن نتواند الگوی طبیعی افت فشار خون شبانه را حفظ کند.
ریتم شبانهروزی، ساعت داخلی بدن است که خواب، دمای بدن، ترشح هورمونها و حتی فشار خون را طبق یک الگوی تقریباً بیستوچهارساعته تنظیم میکند. وقتی فردی بهطور مداوم در شیفت شب کار میکند یا هر روز در ساعت متفاوتی میخوابد، این ساعت داخلی دچار سردرگمی میشود. تحقیقات نشان دادهاند شیفتکاران شب، بهویژه کسانی که سالهای زیادی اینگونه کار کردهاند، بیشتر از سایرین به فشار خون بالا، اضافهوزن و اختلالات متابولیک مبتلا میشوند. ارتباط میان استرس مزمن، شیفتکاری و مشکلات قلبی نیز موضوع مهمی است؛ برای آشنایی بیشتر میتوانید مطلب چرا برخی حیوانات در طول زمستان به خواب زمستانی می'روند؟ را هم مطالعه کنید.
سردرد صبحگاهی، احساس خستگی حتی بعد از خواب، تپش قلب یا احساس ضربان در گوشها، سرگیجه هنگام بلندشدن ناگهانی و تاری موقت دید از جمله نشانههایی هستند که میتوانند به افزایش فشار خون مرتبط با کمخوابی اشاره داشته باشند؛ هرچند فشار خون بالا اغلب هیچ علامت مشخصی ندارد.
نکته مهم این است که فشار خون بالا را قاتل خاموش مینامند، چون در بسیاری از افراد، حتی در مراحل نسبتاً پیشرفته، هیچ علامت واضحی ایجاد نمیکند. به همین دلیل نمیتوان صرفاً بر اساس احساس فرد، فشار خون او را ارزیابی کرد و اندازهگیری منظم با دستگاه فشارسنج ضروری است. با این حال، اگر کسی متوجه شود که پس از چند شب کمخوابی، سردردهای مکرر در ناحیه پسسر، خستگی غیرعادی، تحریکپذیری بیشتر یا تپش قلب پیدا کرده، بهتر است فشار خون خود را در چند نوبت مختلف اندازه بگیرد و در صورت بالابودن مداوم، به پزشک مراجعه کند. افراد دارای سابقه خانوادگی فشار خون بالا یا بیماری قلبی باید نسبت به این نشانهها حساستر باشند.
رعایت ساعت خواب منظم، محدودکردن کافئین و صفحهنمایش در ساعات پایانی روز، فعالیت بدنی منظم، کاهش استرس و در صورت نیاز، درمان اختلالاتی مانند آپنه خواب، از مؤثرترین راههای بهبود کیفیت خواب و در نتیجه کنترل بهتر فشار خون هستند.
بهداشت خواب یعنی مجموعهای از عادات ساده و مبتنی بر شواهد که کیفیت و مدت خواب را بهبود میبخشند؛ از جمله ساعت خواب و بیداری ثابت، محیط خواب تاریک و خنک، پرهیز از کافئین و الکل نزدیک به زمان خواب و محدودکردن استفاده از موبایل قبل از خواب.
تحقیقات نشان میدهند حتی تغییرات کوچک در روتین شبانه میتوانند اثر قابلتوجهی روی کیفیت خواب و بهتبع آن فشار خون داشته باشند. سعی کنید هر روز، حتی در تعطیلات، در ساعت مشخصی بخوابید و بیدار شوید؛ این ثبات به ساعت داخلی بدن کمک میکند بهتر کار کند. اتاق خواب باید تاریک، ساکت و نسبتاً خنک باشد؛ نور و گرمای زیاد از عوامل شایع اختلال خواب هستند. مصرف کافئین را از اواسط بعدازظهر به بعد محدود کنید، چون اثر آن میتواند تا چند ساعت در بدن باقی بماند. الکل هم با وجود اینکه ممکن است در ابتدا خوابآور به نظر برسد، کیفیت خواب را در نیمه دوم شب مختل میکند. فعالیت بدنی منظم، مثل پیادهروی روزانه، هم به بهبود خواب کمک میکند و هم بهطور مستقل روی کاهش فشار خون اثر مثبت دارد. برای اطلاعات بیشتر درباره تأثیر سبک زندگی بر سلامت قلب، مطلب علت خشکی دهان هنگام خواب و درمان آن را ببینید. کاهش وزن در افراد دارای اضافهوزن نیز میتواند هم کیفیت خواب و هم فشار خون را بهطور همزمان بهبود بخشد.
اگر با وجود رعایت اصول بهداشت خواب همچنان دچار بیخوابی مداوم، خروپف شدید همراه با توقف تنفس، یا فشار خون بالای مکرر در اندازهگیریهای خانگی هستید، لازم است هرچه زودتر به پزشک مراجعه کنید تا علت زمینهای بررسی و درمان مناسب شروع شود.
پزشک ممکن است بسته به شرایط، آزمایشهای پایه، پایش فشار خون در طول شبانهروز یا ارجاع به متخصص خواب برای انجام مطالعه خواب را توصیه کند. در مواردی که آپنه خواب تأیید شود، درمانهایی مانند استفاده از دستگاه فشار مثبت راه هوایی، کاهش وزن یا در برخی موارد جراحی میتواند علاوه بر بهبود کیفیت خواب، فشار خون را نیز بهطور محسوسی کاهش دهد. همچنین اگر فشار خون شما پیشتر تشخیص داده شده و تحت درمان دارویی هستید، بیخوابی مزمن میتواند اثر داروها را کاهش دهد؛ به همین دلیل بهتر است کیفیت خواب خود را هم در ویزیتهای پیگیری با پزشک مطرح کنید. برای مطالعه بیشتر درباره کنترل فشار خون، میتوانید به مطلب تفاوت کلسترول خوب و بد و راههای کنترل آن هم سر بزنید.
کمخوابی مزمن و فشار خون بالا رابطهای دوطرفه و بهخوبی مستندشده دارند؛ نبود خواب کافی، سیستم عصبی و هورمونی بدن را در حالت آمادهباش نگه میدارد و همین موضوع فشار خون را روز و شب بالا میبرد. آپنه خواب، شیفتکاری و بینظمی در ساعت خواب از مهمترین عواملی هستند که این خطر را تشدید میکنند. خبر خوب این است که با رعایت اصول ساده بهداشت خواب، فعالیت بدنی منظم و در صورت نیاز درمان پزشکی مناسب، میتوان هم کیفیت خواب و هم فشار خون را بهطور قابلتوجهی بهبود بخشید. اگر نشانههایی مانند خروپف شدید، خستگی مداوم یا فشار خون بالای مکرر دارید، مراجعه به پزشک را به تأخیر نیندازید.
تیم تحریریه
دیدگاه شما برای ما ارزشمند است
تمامی حقوق برای سایت چه خبر محفوظ است
