به طور معمول تسمه دینام هر ۶۰ تا ۱۰۰ هزار کیلومتر یا هر سه تا پنج سال یک بار باید تعویض شود؛ اما اگر ترکخوردگی، صدای جیرجیر، لغزش یا شلشدگی در آن مشاهده کردید، باید بدون توجه به کیلومتراژ، هر چه زودتر آن را تعویض کنید تا از خرابی باتری، پمپ آب و سیستم فرمان هیدرولیک جلوگیری شود.
تسمه دینام نیروی چرخشی موتور را به دینام (آلترناتور) منتقل میکند تا برق مورد نیاز باتری، چراغها و سیستم برق خودرو تأمین شود. در بسیاری از خودروها همین یک تسمه، پمپ آب، کمپرسور کولر و پمپ فرمان هیدرولیک را نیز به حرکت درمیآورد.
در خودروهای قدیمیتر معمولاً چند تسمه جداگانه برای دینام، پمپ آب و کولر استفاده میشد، اما در بیشتر خودروهای امروزی از یک تسمه واحد به نام «تسمه سرپانتین» یا تسمه چندشیاره استفاده میشود که با عبور از روی پولیهای مختلف، همزمان چند قطعه را به حرکت درمیآورد. این طراحی هرچند فضای کمتری اشغال میکند و هزینه تولید را کاهش میدهد، اما یک اشکال مهم دارد؛ اگر همین یک تسمه پاره یا لغزنده شود، تمام سیستمهایی که به آن وابستهاند بهطور همزمان از کار میافتند. به همین دلیل تسمه دینام یکی از قطعاتی است که باید در سرویسهای دورهای بهدقت بازرسی شود، چون خرابی آن میتواند در کسری از ثانیه چند سیستم حیاتی خودرو را از کار بیندازد.
تسمه دینام و تسمه تایم دو قطعه کاملاً متفاوت با کارکردهای جدا هستند؛ تسمه تایم چرخش میللنگ و میلسوپاپ را هماهنگ میکند و داخل موتور قرار دارد، در حالی که تسمه دینام بیرون از موتور و روی پولیهای قابل مشاهده نصب شده و برقرسانی و چرخاندن پمپ آب و کولر را برعهده دارد.
بسیاری از رانندگان این دو قطعه را با هم اشتباه میگیرند، در حالی که زمان تعویض و نشانههای خرابی آنها کاملاً متفاوت است. برای آشنایی کامل با علائم خرابی تسمه تایم و زمان مناسب تعویض آن، میتوانید مطلب علائم خرابی تسمه تایم و زمان تعویض آن را در چکخبر بخوانید. نکته مهم این است که خرابی تسمه تایم معمولاً بسیار خطرناکتر و پرهزینهتر از خرابی تسمه دینام است، زیرا در بسیاری از موتورها میتواند باعث برخورد سوپاپها با پیستون شود؛ اما خرابی تسمه دینام هم نباید دستکم گرفته شود، چون بهطور مستقیم روی سیستم برق و خنککاری خودرو اثر میگذارد.
مهمترین علائم فرسودگی تسمه دینام عبارتاند از صدای جیرجیر تیز از جلوی موتور هنگام روشنکردن یا شتابگیری، ترکخوردگی و ریزش پودر لاستیکی روی سطح تسمه، شلشدگی و لغزش روی پولیها، و روشنشدن چراغ هشدار باتری روی داشبورد که نشانه افت شارژدهی دینام است.
صدای جیرجیر یا سوتمانند که معمولاً هنگام استارتزدن، دندهعقبگرفتن یا روشنکردن کولر شنیده میشود، اولین و رایجترین نشانه فرسودگی تسمه دینام است. این صدا زمانی ایجاد میشود که سطح تسمه به دلیل خشکی، سایش یا آغشتهشدن به روغن و گریس، دیگر چسبندگی کافی روی پولیها ندارد و روی آنها میلغزد. برای بررسی دقیقتر، کافی است با یک چراغقوه به سطح تسمه نگاه کنید؛ ترکهای عرضی ریز، براقشدن و صافشدن سطح شیاردار، یا جدا شدن الیاف از لبه تسمه، همگی نشانههای واضح فرسودگی هستند که باید هرچه زودتر به آن رسیدگی شود.
اگر همزمان با شنیدن صدای جیرجیر، چراغ هشدار باتری روی داشبورد نیز روشن شود یا خودرو در دور موتور پایین دچار افت روشنایی چراغها شود، بهاحتمال زیاد تسمه دینام بهقدری لغزنده یا شل شده که دیگر نمیتواند دینام را با سرعت کافی بچرخاند و شارژدهی باتری کاهش یافته است.
در این حالت، باتری خودرو بهتدریج تخلیه میشود، حتی اگر خودرو در حال حرکت باشد. اگر متوجه شدید که باتری خودروی شما بهطور مکرر خالی میشود یا در فصل سرما دیرتر از حد معمول روشن میشود، پیش از تعویض یا شارژ باتری، حتماً وضعیت تسمه دینام را نیز بررسی کنید، چون در بسیاری از موارد ریشه اصلی مشکل همانجاست، نه باتری. برای اطلاعات بیشتر درباره نگهداری صحیح باتری در فصل سرد، مطلب نحوه شارژ و نگهداری باتری خودرو در زمستان در چکخبر میتواند مفید باشد.
بیشتر سازندگان خودرو تعویض تسمه دینام را هر ۶۰ تا ۱۰۰ هزار کیلومتر یا هر سه تا پنج سال، هرکدام زودتر فرا رسید، توصیه میکنند. تسمههای ساختهشده از جنس EPDM معمولاً عمر بیشتری نسبت به تسمههای نئوپرنی قدیمیتر دارند و میتوانند تا نزدیک صد هزار کیلومتر دوام بیاورند.
عمر واقعی تسمه دینام به عوامل زیادی بستگی دارد، از جمله شرایط آبوهوایی، کیفیت تسمه، میزان بار الکتریکی خودرو و شرایط رانندگی. در شهرهایی با گرمای شدید تابستان یا آلودگی هوای بالا، تسمه سریعتر خشک و ترد میشود و ممکن است لازم باشد آن را زودتر از کیلومتراژ توصیهشده کارخانه تعویض کنید. به همین دلیل بهترین روش، اعتماد صرف به عدد کیلومترشمار نیست، بلکه ترکیبی از بازرسی چشمی دورهای و توجه به کیلومتراژ کلی خودرو است. توصیه میشود در هر سرویس دورهای، مکانیک وضعیت ظاهری تسمه را نیز بررسی کند تا در صورت مشاهده هرگونه ترک یا سایش، پیش از پارگی کامل، تعویض انجام شود.
تعویض تسمه دینام معمولاً بین نیم ساعت تا یک ساعت زمان میبرد و شامل شلکردن یا آزادسازی تانسیونر، خارجکردن تسمه کهنه از روی پولیها و نصب تسمه نو با تنظیم کشش مناسب است. هزینه این کار در ایران بسته به مدل خودرو و نوع تسمه، معمولاً از چند صد هزار تومان تا حدود دو میلیون تومان متغیر است.
مکانیک ابتدا با آچار یا اهرم مخصوص، تانسیونر تسمه را آزاد میکند تا کشش آن کم شود، سپس تسمه کهنه را از روی پولیهای دینام، میللنگ، پمپ آب و در صورت وجود، کولر و فرمان هیدرولیک خارج میکند و تسمه جدید را با همان مسیر نصب و تنظیم میکند.
پیش از نصب تسمه جدید، بهتر است پولیها و تانسیونر نیز از نظر لقبودن یا صدادادن بررسی شوند، چون خرابی تانسیونر یا پولیهای هرزگرد میتواند عمر تسمه نو را بهشدت کاهش دهد. بسیاری از تعمیرگاهها توصیه میکنند در صورت مشاهده فرسودگی در تانسیونر یا رولبرینگهای هرزگرد، این قطعات نیز همزمان با تسمه تعویض شوند تا از خرابی زودهنگام تسمه جدید جلوگیری شود. پس از نصب، مکانیک با روشنکردن موتور و گوشدادن به صدای احتمالی، از تنظیم صحیح کشش تسمه اطمینان حاصل میکند.
هزینه کل تعویض تسمه دینام از جمع قیمت قطعه و دستمزد تعمیرگاه به دست میآید؛ قیمت خود تسمه بسته به برند خودرو از چند صد هزار تومان تا حدود یک میلیون تومان متغیر است و دستمزد نصب نیز معمولاً رقمی نسبتاً کمتر از آن را شامل میشود.
برای خودروهای داخلی و ژاپنی رایج، هزینه کل معمولاً در محدوده پایینتر این بازه قرار میگیرد، در حالیکه برای خودروهای اروپایی یا مدلهای جدیدتر که تسمه آنها همراه با تانسیونر یا پولیهای مخصوص عرضه میشود، هزینه میتواند به سمت بالای این بازه یا حتی بیشتر برسد. توصیه میشود پیش از اقدام، از دو یا سه تعمیرگاه معتبر استعلام قیمت بگیرید و از تسمههای اصلی یا باکیفیت استفاده کنید، چون تسمههای بیکیفیت و ارزانقیمت معمولاً عمر بسیار کوتاهتری دارند و در نهایت هزینه بیشتری را به شما تحمیل میکنند.
پارگی ناگهانی تسمه دینام در حین رانندگی میتواند باعث خاموششدن کامل خودرو، از کار افتادن فرمان هیدرولیک و سنگینشدن ناگهانی فرمان، و در برخی خودروها داغکردن سریع موتور شود؛ چون پمپ آب هم دیگر توسط این تسمه چرخانده نمیشود و سیستم خنککاری از کار میافتد.
یکی از خطرناکترین سناریوها زمانی رخ میدهد که تسمه دینام در بزرگراه یا جاده خارج از شهر پاره شود، جایی که توقف ناگهانی خودرو میتواند به تصادف منجر شود. علاوه بر این، وقتی دینام از کار میافتد، خودرو تنها با انرژی ذخیرهشده در باتری کار میکند که معمولاً چند دقیقه تا حداکثر چند کیلومتر بیشتر دوام نمیآورد و در نهایت خودرو در وسط راه خاموش میشود. اگر با روشنشدن چراغ هشدار باتری یا چراغ چکانجین مواجه شدید و علت آن مشخص نبود، بهتر است هرچه سریعتر خودرو را متوقف کرده و وضعیت تسمه را بررسی کنید؛ برای آشنایی با سایر دلایل روشنشدن این چراغ هشدار، مطلب دلایل روشن شدن چراغ چک انجین در چکخبر را نیز مطالعه کنید.
در نهایت، نادیدهگرفتن تسمه فرسوده معمولاً هزینه نهایی تعمیر را نیز افزایش میدهد. یک تسمه پارهشده در بهترین حالت فقط باعث توقف خودرو میشود، اما در بدترین حالت میتواند به دینام، پمپ آب یا حتی موتور آسیب برساند و هزینه تعمیر را از چند صد هزار تومان به چند میلیون تومان برساند. به همین دلیل، تعویض بهموقع تسمه دینام یکی از ارزانترین و مؤثرترین اقدامات پیشگیرانه در نگهداری خودرو محسوب میشود.
تسمه دینام یکی از قطعات کوچک اما حیاتی خودرو است که با هزینهای نسبتاً پایین میتوان از بروز مشکلات بزرگ و پرهزینه جلوگیری کرد. توجه به علائمی مانند صدای جیرجیر، ترکخوردگی سطح تسمه، لغزش روی پولیها و افت شارژ باتری، به شما کمک میکند پیش از پارهشدن ناگهانی تسمه در جاده، برای تعویض آن اقدام کنید.
بهطور کلی رعایت بازه کیلومتراژ توصیهشده کارخانه، همراه با بازرسی چشمی در هر سرویس دورهای، بهترین روش برای پیشگیری از خرابی ناگهانی تسمه دینام است. اگر خودروی شما بیش از ۶۰ هزار کیلومتر کارکرده یا نشانهای از فرسودگی در تسمه مشاهده میکنید، بهتر است بدون معطلی برای بازرسی و در صورت نیاز تعویض آن به تعمیرگاه مراجعه کنید.
تیم تحریریه
دیدگاه شما برای ما ارزشمند است
تمامی حقوق برای سایت چه خبر محفوظ است
